VN: khế ước x� hội v� bầu cử

Trần Đức Tuấn

C�̣p nh�̣t: 10:00 GMT - thứ tư, 20 tháng 3, 2013

Theo c�ch hiểu th�ng thường nhất, Hiến ph�p th�nh văn l� một văn bản c� hai đặc điểm: l� luật cơ bản của quốc gia (văn bản để thiết lập c�c cơ quan c�ng quyền v� trao những quyền lực cần thiết cho c�c cơ quan n�y); v� c� vị tr� cao nhất trong hệ thống c�c văn bản ph�p luật của quốc gia.

Ch�nh v� vậy, c�c quốc gia thường c� thiết chế bảo vệ Hiến ph�p với việc �p dụng v� giải th�ch Hiến ph�p trong c�c tranh chấp. V� dụ như, bảo Hiến được trao cho T�a �n Tối cao (Mỹ), T�a �n Hiến ph�p Li�n bang (Đức).

Theo c�ch hiểu n�y, một số quốc gia kh�ng c� Hiến ph�p th�nh văn, như Anh, Bắc Ireland, New Zealand bởi ở c�c quốc gia n�y kh�ng c� văn bản n�o thỏa m�n hai đặc điểm tr�n.

Tuy nhi�n, ng�y nay Hiến ph�p được hiểu theo một nghĩa rộng hơn.

Khi nhắc đến Hiến ph�p, người ta thường li�n hệ tới hệ thống tổng thể c�c cơ quan nh� nước của một quốc gia, l� tổng hợp c�c nguy�n tắc, quy định để thiết lập v� chi phối ch�nh quyền.

Theo nghĩa n�y, Anh vẫn c� Hiến ph�p nhờ c� một hệ thống ch�nh quyền xuy�n suốt v� phức hợp. Hệ thống ch�nh quyền nước Anh được xem l� một trong số c�c hệ thống ch�nh trị th�nh c�ng nhất, được �p dụng tại nhiều quốc gia như �c, New Zealand, Singapore, Malaysia, Hong Kong�

Đối với c�c quốc gia c� Hiến ph�p kh�ng th�nh văn, c�c nguy�n tắc, quy định về Hiến ph�p được t�m thấy trong c�c nguồn kh�c nhau.

Chẳng hạn như, ở Anh, nguồn của Hiến ph�p bao gồm: C�c đạo luật của Nghị viện, c�c quyết định của T�a �n, hay c�c tập qu�n, thủ tục thiết lập c�c cơ quan c�ng quyền, v� thậm ch� l� c�c nguy�n tắc được ban h�nh bởi Thủ tướng để điều chỉnh c�ch quản l� của c�c bộ trưởng.

Khế ước

"Hiến ph�p kh�ng phải l� khế ước giữa người d�n với ch�nh quyền, m� l� khế ước x� hội giữa người d�n với nhau để th�nh lập nh� nước bởi Hiến ph�p c� trước ch�nh quyền."

Tom Paine cho rằng Hiến ph�p c� trước ch�nh quyền, v� ch�nh quyền chỉ l� một thực thể của Hiến ph�p.

Hiến ph�p kh�ng phải l� văn bản do ch�nh quyền tạo ra m� l� của người d�n để x�y dựng ch�nh quyền, v� ch�nh quyền kh�ng được thiết lập bởi Hiến ph�p l� một ch�nh quyền kh�ng ch�nh nghĩa.

Do vậy, Hiến ph�p kh�ng phải l� khế ước giữa người d�n với ch�nh quyền, m� l� khế ước x� hội giữa người d�n với nhau để th�nh lập nh� nước bởi Hiến ph�p c� trước ch�nh quyền. Ch�nh v� thế, chủ thể lập Hiến phải l� nh�n d�n.

C�n bầu cử mới l� khế ước giữa người d�n với ch�nh quyền (nh� cầm quyền).

Hiệu lực của Hiến ph�p thường phụ thuộc v�o mức độ t�n trọng n� từ nh� cầm quyền. Ch�nh v� thế, c�c bản Hiến ph�p thường phải bộc lộ được c�c quy định về bầu cử d�n chủ. Đ� l� c�c cuộc bầu cử m� nh� cầm quyền chỉ c� được quyền lực th�ng qua sự ủng hộ bằng l� phiếu của cử tri.

Ngo�i ra, để đảm bảo gi� trị �thực� của Hiến ph�p th� phải c� một thiết chế độc lập để thay mặt nh�n d�n (chủ thể lập Hiến) gi�m s�t sự tu�n thủ Hiến ph�p của c�c cơ quan c�ng quyền, cũng như c�c th�nh vi�n trong x� hội.

Bởi v�, nh�n d�n kh�ng thể quy tụ đầy đủ một c�ch thường xuy�n để đưa ra c�c quyết định như vi Hiến� Hoạt động của thiết chế bảo Hiến độc lập n�y l� một trong số c�c căn cứ quan trọng m� người d�n dựa v�o để đ�nh gi� việc phụng sự �tinh thần� của Hiến ph�p từ ph�a nh� cầm quyền, v� người d�n sẽ ph�n x�t th�ng qua c�c cuộc bầu cử.

Gi� trị của Hiến ph�p

"Nếu người d�n kh�ng được thực sự quyết định quyền chọn nh� cầm quyền của họ dựa v�o phiếu bầu, quyền lực m�i vẫn kh�ng phải l� của nh�n d�n."

C� lẽ, h�nh thức Hiến ph�p th�nh văn hay kh�ng th�nh văn kh�ng quyết định n�n gi� trị của Hiến ph�p tr�n thực tế.

Nếu một bản Hiến ph�p th�nh văn (đạo luật cơ bản, c� vị tr� cao nhất của quốc gia) m� những chủ thể c� li�n quan kh�ng t�n trọng n� th� Hiến ph�p cũng chỉ l� �đẹp tr�n giấy� m� th�i.

Nh� cầm quyền c� thể �trừng phạt� những người d�n vi phạm ph�p luật, rộng hơn l� vi Hiến, th�ng qua hệ thống c�c cơ quan c�ng quyền như cảnh s�t, nh� t�� nhưng người d�n chỉ c� thể �tước quyền� của nh� cầm quyền trong c�c cuộc bầu cử.

Nếu người d�n kh�ng được thực sự quyết định quyền chọn nh� cầm quyền của họ dựa v�o phiếu bầu, quyền lực m�i vẫn kh�ng phải l� của nh�n d�n. V� Hiến ph�p kh�ng phải l� chỗ dựa để nh�n d�n ph�n quyết việc tu�n thủ Hiến ph�p của nh� cầm quyền, m� khi đ� Hiến ph�p được sử dụng như một c�ng cụ củng cố quyền lực của nh� cầm quyền.

Nếu quyền lực c� được từ nh�n d�n v� c� thể bị nh�n d�n lấy lại th� người l�nh đạo sẽ l�m theo c�ch tốt nhất c� lợi cho chủ nh�n ngay cả khi kh�ng c� luật ph�p.

Nếu nh� cầm quyền c� trong tay quyền lực kh�ng phải từ nh�n d�n, kh�ng thể bị phế truất bởi nh�n d�n th� thậm ch� c� cả một rừng luật nhưng họ vẫn h�nh xử như �luật rừng� v� lợi �ch bản th�n v� những người hỗ trợ cho việc nắm quyền của họ.

V� thế, tồn tại sự xung đột trong c�ch hiểu về luật ph�p, trong suy nghĩ của người d�n th� luật ph�p phải l� phương tiện giới hạn nh� cầm quyền, điều n�y biến hoạt động của nh� cầm quyền bị b� hẹp trong một c�i �ao t��.

C�n đối với nh� cầm quyền, th� luật ph�p l� c�ng cụ nhằm củng cố quyền lực v� luật ph�p l� một thứ g� đ� m� họ thường viện dẫn để đổ lỗi hay n�i c�ch kh�c, luật ph�p l� bệ đỡ cho những sai tr�i của nh� cầm quyền. Cả hai c�ch hiểu đều l�m mất đi gi� trị của luật ph�p.

Gi� trị của luật ph�p l� phương tiện hỗ trợ ch�nh quyền trong việc phụng sự nh�n d�n.

B�i viết thể hiện quan điểm ri�ng của t�c giả, người vừa t�́t nghi�̣p bằng Master of Laws, Đại học Victoria và hi�̣n s�́ng tại Wellington, New Zealand.