Thursday, June 30, 2011 trang ch�nh || lưu trữ || li�n lạc
|
Chế độ của
Trung Quốc chắc chắn sẽ sụp đổ Hillary Clinton: Chế độ của Trung Quốc chắc chắn sẽ sụp đổ, c�c nh� l�nh đạo Trung Quốc giờ đ�y đang l�m �những việc v� �ch như những g� hề� Ban Bi�n tập BVN bảo t�i viết mấy lời giới thiệu những điều c� Hillary trả lời phỏng vấn. L� do chỉ thế n�y th�i: t�i l� người dịch cuốn �Nền d�n trị Mỹ� của Tocqueville. Khốn khổ! Đọc v� dịch Tocqueville v� hiểu được c� Hillary l� hai chuyện kh�c hẳn nhau. Nhưng việc đ� giao th� cũng phải nhận, chớ c�n biết l�m sao b�y giờ?
Phải n�i lu�n l� t�i rất th�ch cuộc tr� chuyện giữa c� Hillary v� anh
nh� b�o gi� đời trong nghề. Một anh rất �c�o�, hỏi đủ v�nh đủ vẻ, m� cứ
như kh�ng, v� b�n đối thoại l� một c� rất l� tưởng chủ nghĩa. Ngay c�i
c�ch c� n�i huỵch toẹt mọi điều về những người l�nh đạo Trung Hoa cũng
rất đ�ng ch� �. Xưa nay, về ngoại giao, người ta hiếm khi cư xử thẳng
băng như vậy. Chẳng g� th� vuốt mặt phải nể mũi, n�m ch� phải kiềng chủ
nh� chớ? Nhưng thực ra chả c� g� kh� hiểu. T�i l� người đ� c� trải
nghiệm về b� lũ người c� gan giam cần những người hiền t�i như c�c bạn
Lưu Hiểu Ba v� Ngải Vị Vị. M� lại giam cầm với c�i cớ cực h�n hạ. Ri�ng
chuyện đ� đủ để t�i hoan h� c� Hillary đ� mắng cho những ai đ� (v� b� lũ)
một trận! Thế hệ ch�nh kh�ch kiểu Hillary trẻ trung từ trong t�m l�. Ch�nh kh�ch ng�y nay kh�ng sống bằng những mẹo thực dụng, nhằm �mua� được một v�i người �bạn� để đưa l�n l�m t�n độc t�i. Phải l� người rất trẻ trong l�ng mới nhận định được như sau về ��th�ng tin, điều kh�ng thể tưởng tượng nổi c�ch đ�y mươi năm chứ đừng n�i l� 50 năm. Như vậy l� ngay cả khi ch�ng ta tưởng l� c� thể l�m việc với một người duy nhất n�o đ� của một đất nước v� ch�ng ta c� thể y�n t�m kh�ng phải lo lắng g� cả, th� giờ đ�y điều n�y l� kh�ng thể. C�i c�ch m� c�ng nghệ b�ng nổ giờ đ�y c� nghĩa l� tất cả ch�ng ta đang sống trong một m�i trường ho�n to�n kh�c. C�ng nghệ đ� l�m thay đổi mọi thứ.�
Hillary c�n gửi b�i học kỹ hơn cho những người bướng: �� t�i định n�i l�
bởi v� điều t�i thấy đang xảy ra l� qu� r� r�ng, ấy l� điều đang xảy ra
chỉ l� sự vận động ở b�n dưới bề mặt, rằng bất chấp việc c�c nh� l�nh
đạo hoặc phủ nhận hoặc cố t�nh kh�ng nh�n thấy điều g� đang diễn ra th�
điều đ� vẫn cứ đang diễn ra.� Phạm To�n Ng�y 10 th�ng 5 năm 2011
Trong một cuộc trả lời phỏng vấn d�nh ri�ng cho tờ TheAtlantic,
ngoại trưởng Mỹ Hilary Rodham Clinton đ� n�i rằng hồ sơ nh�n quyền của
Bắc Kinh đang �rất tồi tệ� v� Bắc Kinh đang �ra sức ngăn chặn lịch sử�
bằng c�ch chống lại sự tiến bộ của d�n chủ. Lời dẫn của Jeffrey Goldberg: Trong b�i viết gần đ�y nhất của t�i tr�n tờ Atlantic vừa ra mắt (b�i viết được giới thiệu tr�n trang b�a) t�i c� b�i phỏng vấn Ngoại trưởng Mỹ Hillary Rodham Clinton về phản ứng của Mỹ trước M�a xu�n Ả-rập. Khi ch�ng t�i c� cuộc gặp v�o th�ng trước tại văn ph�ng của b� ở Bộ Ngoại giao, b� như mọi lần vẫn trả lời một c�ch dễ d�ng uyển chuyển bằng tinh thần bao qu�t v� ho�n to�n l�m chủ được những chi tiết. B� cũng nhấn mạnh nhiều lần rằng c�ch tiếp cận của Ch�nh quyền Obama ở Trung Đ�ng đ� kh�ng cho thấy bất kỳ sự thiếu nhất qu�n hay đạo đức giả n�o (b� n�i nhiều tới chủ đề n�y trong cuộc trả lời phỏng vấn được ghi lại dưới đ�y). Ch�ng t�i đ� kh�ng d�nh nhiều thời gian cho vấn đề tiến tr�nh h�a b�nh ở Trung Đ�ng (mặc d� t�i tin rằng b� l� người c� đủ khả năng nhất ở Mỹ để đưa Israel v� c�c nước Ả-rập đi đến một sự giải quyết bằng đ�m ph�n); thay v� vậy, ch�ng t�i đ� b�n về sự nổi l�n của tổ chức Huynh đệ Hồi gi�o [Muslim Brotherhood � một tổ chức Hồi gi�o cực đoan l�u đời v� c� ảnh hưởng rất lớn, do asan ai-Banna th�nh lập tại Ai Cập năm 1928] v� tổ chức n�y c� � nghĩa g� đối với phụ nữ Hồi gi�o, đồng thời ch�ng t�i c�n d�nh thời gian để b�n tới sự tranh luận hiện nay giữa chủ nghĩa thực dụng v� chủ nghĩa l� tưởng trong ch�nh s�ch đối ngoại. Trong suốt cuộc tr� chuyện chỉ khi t�i bất ngờ n�u vấn đề Trung Quốc v� phản ứng hoảng sợ của Trung Quốc trước M�a Xu�n Ả-rập th� b� mới chuyển sang th�i độ thiếu ch�t nữa th� c� thể gọi l� giống Reagan, ấy l� b� đ� đặt th�nh vấn đề nghi ngờ kh�ng chỉ hồ sơ nh�n quyền ảm đạm của Bắc Kinh m� c�n cả tương lai của bản th�n chế độ Trung Quốc nữa. Gần đ�y ch�nh quyền của Obama ng�y c�ng g�y sức �p trong c�ch n�i hoa mỹ tới Trung Quốc về hồ sơ nh�n quyền, nhất l� kể từ sau vụ bắt giam nh� bất đồng ch�nh kiến Ngải Vị Vị, song Ngoại Trưởng Clinton trong cuộc phỏng vấn của ch�ng t�i c�n đi xa hơn nữa: b� đ� nghi ngờ khả năng sống s�t của chế độ độc đảng. Sau khi b� nhắc tới hồ sơ nh�n quyền của Trung Quốc l� �rất tồi tệ� (bản th�n đ�y cũng l� một sự g�y sức �p bằng c�ch n�i hoa mỹ), t�i nhận x�t rằng ch�nh quyền Trung Quốc dường như đang hoảng sợ trước cuộc Nổi dậy Ả-rập. B� đ� trả lời: �Ồ, đ�ng vậy. Họ đang lo lắng v� họ đang định ngăn chặn lịch sử, đ� l� việc l�m v� �ch chỉ tổ l�m tr� cười. Họ kh�ng thể l�m được điều đ�. Nhưng họ đang cản trở lịch sử c�ng l�u c�ng tốt� Lời khẳng định của b� Clinton rằng chế độ đ�n �p của Trung Quốc sớm muộn sẽ sụp đổ l�m t�i nhớ lại lời ph�t biểu c� thể n�i l� giống hệt của Reagan khi trả lời Richard V. Allen hồi năm 1977 về mục ti�u của nước Mỹ trong Chiến tranh Lạnh: �Quan điểm của t�i về ch�nh s�ch đối ngoại của Mỹ đối với Li�n X� l� đơn giản, thậm ch� c� người c�n cho l� qu� đơn giản,� Reagan n�i. �N� l� thế n�y: Ch�ng ta nhất định thắng c�n họ nhất định thua.� T�i đ� đi c�ng b� Clinton trong chuyến đi mới đ�y nhất của b� tới Ai Cập v� Tuy-ni-di hồi th�ng 3 v� trong chuyến đi đ� b� đ� rất nhiều lần ph�t biểu rằng những người d�n tự đứng l�n đ�i d�n chủ bằng c�c cuộc biểu t�nh �n h�a đ� khiến b� x�c động. Những nhận x�t của b� về Trung Quốc khiến t�i ho�n to�n tin rằng b� đ� coi M�a Xu�n Ả-rập l� dấu hiệu b�o trước một thế giới đang tiến tới nền d�n chủ.
*** CLINTON: T�i đ� n�i tới điều n�y v�o nhiều dịp kh�c, bởi v� điều t�i muốn thấy l� phụ nữ v� nam giới được tự do lựa chọn theo những c�ch thức c� tr�ch nhiệm được ph�p luật của nước họ bảo vệ � c�n m� h�nh của t�i, dĩ nhi�n đ� sẽ l� m� h�nh của đất nước ch�ng ta, đ� l� phụ nữ c� thể ăn mặc theo c�ch họ chọn t�y theo mong muốn c� nh�n của họ. V� t�i muốn được thấy phụ nữ ở khắp nơi tr�n thế giới c� được sự tự do n�y để cho kh�ng c� sự �p buộc, kh�ng c� sự �p buộc của ch�nh phủ. Đ� l� một sự lựa chọn, v� � JG: Như vậy th� c�i vạch đỏ kh�ng n�n vượt qua ấy l� sự �p buộc hoặc đại loại vậy � HRC: Ho�n to�n đ�ng. JG: � bất cứ điều g� nằm trong sự được gọi l� �p buộc. HRC: Ho�n to�n đ�ng như vậy, bất cứ điều g� thuộc về sự �p buộc. T�i nghĩ rằng hiện nay đang c� những vấn đề an ninh li�n quan đến, chẳng hạn, �o burka [�o của phụ nữ Hồi gi�o che cả người v� mặt], nhưng nếu ch�ng ta n�i tới �hijab�, đ� l� chiếc khăn cho�ng đầu, th� đối với t�i đ� kh�ng phải l� một vạch đỏ kh�ng n�n vượt qua. Như vậy, khi người ta bắt đầu n�i, �Ồ, nhưng c� những điều n�o đ� m� phụ nữ kh�ng n�n được ph�p l�m v� c�ch duy nhất để ch�ng ta c� thể ngăn họ l�m những điều đ� l� bằng c�ch th�ng qua những quy định luật ph�p phản đối những điều đ�, �chẳng hạn như phụ nữ kh�ng được l�i xe ở Ả-rập Saudi hoặc phụ nữ kh�ng được bỏ phiếu. Mới đ�y đ� c� một cuộc bạo loạn ở Bangladesh bởi v� ch�nh phủ muốn phụ nữ được hưởng quyền thừa kế b�nh đẳng [như nam giới]. Đ� l� một vạch đỏ kh�ng n�n vượt qua, l�m thế tức l� x�m phạm c�c quyền của phụ nữ v� do đ� t�i phản đối v� t�i nghĩ rằng bất cứ x� hội n�o ở thế kỷ 21 đang hướng tới hiện đại h�a v� chắc chắn l� nếu như họ đang tự cho họ l� d�n chủ th� đều phải bảo vệ quyền được c� những lựa chọn n�i tr�n. JG: Ch�ng ta c� n�n sợ h�i tổ chức Huynh đệ Hồi gi�o? HRC: Ồ, t�i nghĩ ch�ng ta chưa biết đầy đủ để c� thể hiểu ch�nh x�c hiện nay tổ chức n�y đang biến h�a th�nh một thứ tổ chức như thế n�o. Theo t�i, ch�ng ta chưa c� đầy đủ th�ng tin để đưa ra đ�nh gi� cuối c�ng. C� một số phần tử Hồi gi�o đột nhi�n xuất hiện ở Ai Cập v� t�i nghĩ cứ theo bề ngo�i m� x�t th� những người đ� chỉ l� � JG: Thực ra chỉ như l� vừa được xổ lồng m� th�i. HRC: Được xổ lồng, được ra khỏi b�ng tối v� họ th� địch với một nền d�n chủ, th� địch với tự do b�y tỏ � kiến, tự do hội họp, tự do t�n ngưỡng l�c ấy đang l� kh�t vọng tr�n Quảng trường Tahrir [ở thủ đ� Cairo của Ai Cập]. JG: Liệu c� xảy ra một t�nh huống trong đ� một phụ nữ sống trong một đất nước ở đ� theo luật th� người phụ nữ đ� kh�ng nhất thiết phải cho�ng �hijab� nhưng theo văn h�a do ch�nh phủ đặt ra th� người phụ nữ đ� thấy m�nh c� nghĩa vụ phải tu�n thủ c�c quy định treo cờ của đất nước? HRC: Dĩ nhi�n l� c� chứ, điều đ� đ�ng với bất kỳ x� hội n�o. Ch�ng ta đến c�c v�ng kh�c nhau ở trong nước Mỹ v� ch�ng ta c� thể thấy mọi người ăn mặc theo một c�ch nhất định n�o đ� bởi v� kh�ng ai muốn m�nh l� người lạc hậu, tụi con trai mặc quần ngố, chẳng ai bắt họ phải ăn mặc như thế cả nhưng họ học những chuẩn mực văn h�a l�c n�o đ� kh�ng hay biết hoặc giả c�c c� g�i ăn mặc theo mắt t�i th� như thế l� kh�ng th�ch hợp nhưng đ� l� những g� họ học ở c�c phương tiện th�ng tin đại ch�ng.
Như vậy dĩ nhi�n l� b�n cạnh những chuẩn mực văn h�a c�n c� những sự
mong đợi từ gia đ�nh v� thậm ch� c�n c� những lời răn t�n gi�o. Song,
miễn l� kh�ng c� sự cưỡng �p từ ph�a nh� nước, khi ấy t�i sẽ kh�ng chỉ
tay ra lệnh cho những người đang c� những sự lựa chọn n�o đ� m� t�i
kh�ng muốn nhưng trong khu�n khổ một nền d�n chủ th� những sự lựa chọn
đ� phải được bảo vệ. Nhưng li�n quan đến việc đề ra quyết định ch�nh trị
th� t�i nghĩ ch�ng ta phải rất thận trọng ở chỗ những người ở trong lập
trường n�i tr�n phải hiểu được rằng họ c� nghĩa vụ bảo vệ những quyết
định m� họ kh�ng nhất thiết phải t�n th�nh. JG: Nếu nước Mỹ d�ng vị thế ch�nh trị nổi bật của m�nh [bully pulpit, chữ được d�ng lần đầu ti�n bởi Tổng thống thứ 26 Theodore Roosevelt để chỉ Nh� Trắng, �bully� ở đ�y ho�n to�n kh�ng mang nghĩa �bắt nạt người kh�c�] để n�i với c�c nước, �N�y, ch�ng t�i c� một hệ thống d�n chủ tự do, hệ thống đ� đang hoạt động thực sự tốt, v� bởi v� c�c anh đang ở trong một giai đoạn thay đổi rất nhanh cho n�n c�c anh n�n c�n nhắc kỹ hệ thống n�y.� N�i c�ch kh�c tức l� nước Mỹ n�i với c�c nước l�: h�y tham gia v�o cuộc chiến của những tư tưởng � HRC: Ho�n to�n đ�ng. JG: � Cuộc chiến với c�c b�n Hồi gi�o. HRC: Ồ, kh�ng chỉ ri�ng c�c b�n Hồi gi�o. Dĩ nhi�n c�c b�n Hồi gi�o l� những nơi m� ch�ng ta nh�n v�o với nhiều lo lắng nhất. Nhưng c�n c� t�n dư của những chế độ lỗi thời đang định ngăn cản sự tiến bộ v� vẫn đang tiếp tục kh�ng cho nh�n d�n của họ được hưởng cơ hội trong kinh tế v� c�c quyền trong ch�nh trị.
Vậy l� ở những chế độ đang trong thời kỳ qu� độ kiểu như vậy th� c�
những � thức hệ th� địch với nền d�n chủ, c� những nền kinh tế v� thương
mại th� địch với nền d�n chủ, c� những hệ thống ch�nh trị th� địch với
nền d�n chủ. Do đ� t�i nghĩ ch�ng ta cần cạnh tranh tr�n đấu trường tư
tưởng v� th�ng tin. HRC: Kh�ng. T�i kh�ng cho l� vậy. T�i cho l� đ� l� điều ch�ng ta đang tin tưởng v�o. Ch�ng ta đang tin rằng c�ng nhiều ng�n luận th� tốt hơn l� bớt đi ng�n luận. Ch�ng ta lấy l�m tiếc về g� ở Florida đ� đốt kinh Koran, những người kh�c ở khắp nơi tr�n thế giới đều thấy điều n�y l� qu� kh� hiểu, bởi v� họ n�i, �Hay thật, nếu nước Mỹ nghĩ rằng điều n�y l� khủng khiếp vậy th� nước Mỹ lẽ ra đ� phải ngăn chặn kh�ng cho điều n�y xảy ra rồi chứ� V� ch�ng ta trả lời, �Kh�ng, ch�ng t�i trấn �p việc l�m đ� bằng ng�n luận, ng�n luận b�y tỏ sự �n hận về điều đ� v� ng�n luận k�u gọi l�ng khoan dung v� t�n trọng.� C�ch đ�y v�i tuần t�i đ� ph�t biểu trước Quốc Hội. T�i n�i rằng ch�ng ta đang bị thua trong cuộc chiến tư tưởng bởi v� ch�ng ta kh�ng ở tr�n vũ đ�i theo c�ch ch�ng ta đ� từng l�m trong Chiến tranh Lạnh. T�i kh�ng nghĩ điều n�y c� nguy�n nh�n ở một đảng ph�i ch�nh trị hay một triết l� ch�nh trị ở đất nước ch�ng ta. T�i muốn thấy ch�ng ta bước ra vũ đ�i để b�y tỏ những tư tưởng của ch�ng ta. Bởi vậy ch�ng ta cần l�m điều đ� theo c�ch sao cho tư tưởng của ch�ng ta dễ d�ng được hiểu v� tiếp nhận chứ kh�ng chỉ đơn thuần khẳng định tư tưởng của ch�ng ta theo c�ch đưa ra kết luận c� sẵn, kh�ng, ch�ng ta cần tham gia nhiều hơn nữa. Thẳng thắn m� n�i, ngay ch�nh tại thời điểm n�y khi m� sự vận động v� d�n chủ như chất men ấp ủ nay bất ngờ nở bung ra � hơn 20 sau khi Bức tường Berlin sụp đổ � vậy m� ch�ng ta đ� đầu tư biết bao nhi�u l� tiền của v� cố gắng trong nhiều thập ni�n để rồi bị tụt lại đằng sau so với thời kỳ Bức m�n Sắt, vậy m� ch�ng ta đang diễn giải về thế n�o l� d�n chủ, vẫn kh�ng ngừng duy tr� l� cờ tự do lu�n giương cao trong tr�i tim con người, t�m mọi c�ch để đưa th�ng điệp tới khắp nơi nơi, th�ng qua phương tiện ph�t thanh s�ng ngắn v� Kinh th�nh l�n đưa v�o c�c nước, v� ch�ng ta đ� l�m tất cả những điều n�y chỉ để l�m cho mọi người hiểu được rằng họ kh�ng đơn độc v� c� thể những quan niệm của họ về l�ng can đảm của con người đ� kh�ng đủ sức lật đổ chế độ � thế đấy, ch�ng ta đ� cắt giảm mọi thứ [so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh]. Ch�ng ta kh�ng ph�t ra được những th�ng điệp. Trung Quốc đang bắt đầu ph�t một chương tr�nh truyền h�nh bằng tiếng Anh c� thể xem ở khắp thế giới, Nga cũng vậy, rồi đ�i truyền h�nh Al Jazeera. C�n BBC th� đang cắt giảm rất nhiều chương tr�nh bằng tiếng nước ngo�i ph�t đi khắp thế giới. Nước Mỹ đang tỏ ra kh�ng cạnh tranh. T�i c� cảm tưởng ch�ng ta đang bỏ lỡ một cơ hội. T�i hiểu r� l� ch�ng ta đang chịu sức �p ng�n s�ch v� đủ những kh� khăn m� ch�ng ta đang phải đối mặt, nhưng thời điểm giờ đ�y đang đến � t�i n�i điều n�y kh�ng phải theo c�ch n�i ngạo mạn m� theo c�ch dựa v�o những g� đ� xảy ra trong thực tế. Ch�ng ta đ� hiểu được một điều rằng (ở nước Mỹ) con người từ khắp nơi tr�n thế giới, bất kể l� loại người n�o, đều c� thể chung sống với nhau, đều c� thể l�m việc c�ng nhau. C� được điều n�y đ�u phải dễ. Phải mất một thời gian d�i, nhưng t�i cho l� ch�ng ta mới chỉ biết được ch�t �t c�ch l�m thế n�o để c� được điều đ�, v� nước Mỹ mong muốn đem tới bất cứ sự gi�p đỡ n�o m� nước Mỹ c� thể l�m được.
HRC: Kh�ng, kh�ng. T�i nghĩ t�i l� người cứng đầu. T�i chưa bao
giờ hiểu được sự chia cắt giữa c�i gọi l� những người thực dụng v� những
người l� tưởng chủ nghĩa. T�i kh�ng biết c�ch n�o m� ch�ng ta thức dậy
mỗi ng�y tr�n đời n�y, l�m c�ng việc của m�nh, nếu như ch�ng ta kh�ng c�
một � thức n�o đ� về l� tưởng chủ nghĩa, bởi v� ch�ng ta phải tin rằng
bất chấp kh� khăn đến mấy ch�ng ta nhất định sẽ ngăn chặn được kẻ độc
t�i đang �p bức người d�n của y, ch�ng ta nhất định sẽ g�p phần ngăn
chặn chiến tranh, ch�ng ta nhất định sẽ t�m ra c�ch để đưa nước sạch tới
những người đang kh�t v� chữa bệnh cho những đứa trẻ. V� đồng thời t�i
cũng kh�ng biết được c�ch n�o m� ch�ng ta vượt qua được kh� khăn mỗi
ng�y v� hi vọng sẽ th�nh c�ng m� kh�ng cần phải c� c�i đầu rất cứng v�
rất thực dụng. Bởi thế đối với t�i th� vấn đề kh�ng phải l� một sự lựa
chọn hoặc c�i n�y/hoặc c�i kia. họ cho rằng c�c nh� độc t�i d� l� độc t�i thương d�n hay độc t�i theo kiểu kh�c n�o đ� đi nữa th� họ l� những địa chỉ duy nhất m� nước Mỹ phải lưu �: nước Mỹ n�n l�m việc với c�c nh� l�nh đạo v� để họ tự giải quyết những vấn đề ở cấp dưới họ. HRC: T�i hiểu. JG: T�i hiểu rằng b� c� � kiến tranh luận phản đối quan niệm cho rằng c� những d�ng tư tưởng thận trọng kh�n ngoan trong ch�nh s�ch đối ngoại, nhưng � HRC: T�i kh�ng tranh luận � JG: � nhưng b� ph�t biểu � HRC: Nghe n�y, t�i kh�ng c� l� lẽ chống lại quan niệm n�i tr�n. T�i chỉ n�i rằng đ�y kh�ng phải l� vấn đề lựa chọn hoặc n�y/hoặc kia. Theo t�i th� ng�y nay lập trường thực dụng thật kh� l�ng m� tồn tại. Chủ nghĩa thực dụng cũng đ� thay đổi. Ch�ng ta đ�u c� đang sống ở nước Đức thời Bismarck [ch�nh kh�ch nổi tiếng thực dụng ở thời Vương quốc Phổ v� Đế chế Đức ở thế kỷ 19]. V� �ng c� thể tưởng tượng nổi ng�y nay một ngoại trưởng như Henry Kissinger c� thể b� mật đi tới bất cứ nơi n�o kh�ng? T�i kh�ng cho l� vậy. JG: � b� định n�i tới việc Henry Kissinger được cho l� bị ốm ở Pakistan trong một tuần lễ rồi sau đ� vọt sang Trung Quốc? Ở địa vị của b� c� thể b� cũng muốn l�m như thế. HRC: Ồ, dĩ nhi�n l� t�i muốn. Nhưng vấn đề l� kh�ng thể. Vấn đề thứ hai l� sự ph�n t�n quyền lực nhờ c� th�ng tin, điều kh�ng thể tưởng tượng nổi c�ch đ�y mươi năm chứ đừng n�i l� 50 năm. Như vậy l� ngay cả khi ch�ng ta tưởng l� c� thể l�m việc với một người duy nhất n�o đ� của một đất nước v� ch�ng ta c� thể y�n t�m kh�ng phải lo lắng g� cả, th� giờ đ�y điều n�y l� kh�ng thể. C�i c�ch m� c�ng nghệ b�ng nổ giờ đ�y c� nghĩa l� tất cả ch�ng ta đang sống trong một m�i trường ho�n to�n kh�c. C�ng nghệ đ� l�m thay đổi mọi thứ. V� giờ đ�y bất cứ ai giả đ� theo một c�ch kh�c, tức l� giả đ� rằng c� một học thuyết vĩ đại n�o đ� ở tr�n trời chỉ việc lấy xuống rồi đem �p đặt cho người d�n của một đất nước ở tr�n tr�i đất n�y, th� c�i thứ giả đ� ấy giờ đ�y cũng kh�ng c�n l� th�i độ thực dụng nữa rồi. JG: T�i kh�ng phải l� một người say m� sự nhất qu�n. Ch�ng ta c� khuynh hướng thi�n vị sự nhất qu�n. Mọi thứ đều phải được li�n kết với nhau một c�ch ngăn nắp � HRC: Tất cả mọi người đều mong muốn điều đ�.
JG: Tất cả mọi người đều cần sự nhất qu�n. Nhưng liệu c� một kiểu
loại t�nh tiết nhất qu�n n�o m� b� thấy đ� xảy ra kể từ khi người b�n
hoa quả tội nghiệp đ� tự thi�u [�m chỉ sự kiện một người b�n h�ng rong ở
Tuy-ni-di đ� tự thi�u v� từ đ� đ� b�ng nổ cuộc nổi dậy của người d�n đ�i
lật đổ chế độ] Như vậy l� c�c nguy�n thủ quốc gia c� thể lựa chọn c�ch cố t�nh giả vờ phớt lờ, song người d�n trong x� hội, kh�ng chỉ những người trẻ tuổi m� tất cả mọi người thuộc đủ mọi tầng lớp đều hiểu rằng đang c� một sự khởi đầu của thay đổi. JG: Một trong những điều m�u thuẫn r�nh r�nh ấy l� trong khi một mặt th� nước Mỹ th�c giục cải c�ch d�n chủ ở những nơi như Ai Cập v� Tuy-ni-di th� mặt kh�c nước Mỹ lại tham gia l�m ăn với chế độ qu�n chủ. Ch�ng ta c� rất nhiều đồng minh � nổi bật nhất l� Jordani v� Ả-rập Saudi � hiện nay c�c nước n�y đang cảm thấy một sức �p đặt l�n mặt trận d�n chủ v� mối quan t�m trực tiếp của ch�ng ta l� ủng hộ v� duy tr� những g� n�y ở nguy�n tr�n ngai v�ng của họ. B� c� bận tậm tới sự m�u thuẫn n�y hay kh�ng? HRC: T�i kh�ng chấp nhận tiền đề n�i tr�n. T�i cho l� ch�ng ta tin v�o c�ng những gi� trị v� nguy�n tắc như nhau, chấm hết. Ch�ng ta tin rằng c�c nước đ� n�n trao th�m quyền cho người d�n của họ. Ch�ng ta tin rằng người d�n phải được hưởng những quyền phổ qu�t nhất định n�o đ�. Ch�ng ta tin rằng c� những hệ thống kinh tế nhất định n�o đ� đem lại kết quả tốt hơn cho tuyệt đại đa số người d�n, so với những hệ thống con kh�c [subsystem]. V� thế t�i nghĩ l� nước Mỹ rất nhất qu�n. T�i cho l� sự nhất qu�n đ� l� một nền tảng của ch�nh s�ch đối ngoại của Mỹ �t nhất trong suốt thế kỷ qua. Ch�ng ta cũng đồng thời đang sống trong thế giới thực. Ch�ng ta l�m việc với rất nhiều nước bởi ch�ng ta v� họ c� những lợi �ch chung. Ch�ng ta v� họ c� những vấn đề an ninh n�o đ� m� cả hai đều đang quan t�m. Hiển nhi�n Iran ở Trung Đ�ng đang l� một th�ch thức ch�nh đối với tất cả ch�ng ta. Nước Mỹ l�m ăn với rất nhiều nước c� hệ thống kinh tế v� ch�nh trị kh�ng phải l� mục đ�ch của ch�ng ta hoặc ch�ng ta sẽ kh�ng bao giờ lựa chọn những hệ thống đ�. V� nước Mỹ đ� khuyến kh�ch một c�ch nhất qu�n, cả c�ng khai lẫn k�n đ�o, sự cải c�ch v� sự c�ng nhận v� bảo vệ c�c quyền của con người. Song chung ta kh�ng từ bỏ l�m việc với Trung Quốc chỉ bởi v� ch�ng ta cho l� họ c� một hồ sơ nh�n quyền rất tồi tệ. Ch�ng ta kh�ng từ bỏ l�m việc với Ả-rập Saudi � JG: V� tr�n thực tế th� (người Trung Quốc) hiện nay đang tỏ ra rất sợ h�i.
HRC: Đ�ng thế. Họ đang lo lắng v� họ đang định ngăn chặn lịch sủ,
đ� l� việc l�m v� �ch chỉ tổ l�m tr� cười. Họ kh�ng thể l�m được điều đ�.
Nhưng họ đang cố duy tr� k�m h�m c�ng l�u chừng n�o c� thể. HRC: Ch�ng ta hỗ trợ v� cho họ những lời khuy�n trong khả năng của ch�ng ta. JG: Ch�ng ta đ� kh�ng th�nh c�ng với Mubarak. HRC: Đ�ng, ch�ng ta đ� kh�ng th�nh c�ng với Mubarak, v� điều đ� kh�ng phải bởi v� thiếu sự cố gắng. Hết tổng thống n�y đến tổng thống kh�c, hết ngoại trưởng n�y đến ngoại trưởng kh�c � tất cả đều đ� cố gắng. Ở những nước như Jordani th� ch�ng ta đều đang cố gắng gi�p đỡ họ một c�ch thực dụng. Chẳng hạn, vua của Jordani kh�ng chỉ gặp phải những vấn đề ch�nh trị v� kinh tế cần giải quyết m� nước n�y c�n l� một trong những quốc gia thiếu nước nhất tr�n thế giới. V� thế c�ch đ�y v�i th�ng t�i đ� c�ng bố một khoản tiền viện trợ kh�ng ho�n lại Th�ch thức Thi�n ni�n kỷ trị gi� 250 triệu đ�la để gi�p họ giải quyết vấn đề thiếu nước bởi v� t�i tin l� ch�ng ta kh�ng chỉ đến đ�, ngồi b�n bạc rồi n�i �c�c �ng n�n l�m điều n�y, c�c �ng n�n l�m điều kia, n�i th� dễ lắm, nhưng ch�ng ta v� họ l� chỗ bạn b�, đối t�c v� đồng minh thực sự. Cho n�n ch�ng ta n�i với họ, �N�y, đ�y l� một sự tiến bộ x�c thực hiển nhi�n m� ch�ng t�i c� thể gi�p c�c �ng thực hiện được.� V� điều n�y th� ở nước n�o cũng vậy th�i, ch�ng ta đối xử với những người đang trong trải qua những cơn đau của thời kỳ qu� độ v� ch�ng ta nghĩ l� ch�ng ta c� thiện � tốt nhưng ch�ng ta lại đang đối mặt với những vấn đề kh� khăn n�o đ�. JG: C� một điều t�i kh�ng hiểu đ� l� Bashar al-Assad l�c n�y [Tổng thống hiện nay của Syria], khi b� gọi �ng ta l� một nh� cải c�ch hoặc b� n�i rằng �ng ta được những người kh�c gọi l� một nh� cải c�ch. Bao giờ cũng c� sự c� thể uốn thế n�y thế kia hoặc sự đạo đức giả về chiến lược trong c�ch ch�ng ta phải đối xử với thế giới. Nhưng phải chăng ch�ng ta kh�ng n�n thổi những luồng gi� đổi thay tới hướng Damascus [thủ đ� của Syria] v� cả Tehran [thủ đ� của Iran] nữa ? HRC: Ch�ng ta kh�ng cần phải thổi g� hết. Những luồng gi� đang tự thổi. Kh�ng g� c� thể ngăn chặn được những luồng gi� ấy. V� điều ch�ng ta đang cố gắng l�m với �ng ta l� cung cấp cho �ng ta một tầm nh�n lựa chọn kh�c về bản th�n �ng ta v� tương lai của Syria. V� thế khi một số d�n biểu Mỹ đ� tới Syria rồi quay về v� n�i c�ng khai hoặc n�i ở chỗ ri�ng tư rằng �Ch�ng t�i nghĩ l� �ng ta đang thực sự mong muốn cải c�ch, song �ng ta đang định cải c�ch theo lối v� v�u những mẩu vụn ch�nh trị của �ng ta lại với,� th� t�i nghĩ đ�ng để nhắc nhở �ng ta về điều đ�. V� bởi v� t�i sẽ kh�ng n�i chuyện với �ng ta qua điện thoại, v� t�i cũng kh�ng bay tới Damascus, cho n�n t�i nghĩ đ� l� c�ch duy nhất để giao thiệp với �ng ta. �ng ta phải đưa ra những quyết định v� cho tới l�c đ� th� c� vẻ như mọi chuyện đang kh�ng đi đ�ng hướng. Nhưng chắc chắn l� c� rất nhiều hi vọng rằng �ng ta sẽ bắt đầu đưa ra những cải c�ch gi�p cho Syria tiến l�n trước khi những vấn đề trở n�n trầm trọng kh�ng thể giải quyết được nữa. JG: B� sẽ buồn nếu như chế độ đ� biến mất? HRC: Điều đ� c�n t�y thuộc v�o chế độ n�o sẽ thay thế.
JG: H�y n�i về Tehran một ch�t, bởi lẽ Iran l� c�i b�ng tối đang
hiện ra l� l� tr�n to�n bộ v�ng Trung Đ�ng. Mọi vấn đề d� tr�n bất kỳ
phương diện n�o m� ch�ng ta đang giải quyết th� đều c� th�nh phần
�Iran�. Iran đang sợ h�i v� hiển nhi�n họ cũng đang nh�n thấy một số cơ
hội. Để cho họ chứng kiến sự nổi dậy ở c�c nước Hổi Gi�o l� điều chẳng
c� g� tệ hại cả. Nhưng l�m c�ch n�o để ch�ng ta t�ch ri�ng họ ra, th�c
giục họ đi tới cải c�ch thực sự v� khuyến kh�ch người d�n đứng l�n như
họ đ� l�m hồi năm 2009? JG: Ch�ng ta c� thể l�m g�? HRC: Ồ, t�i nghĩ ch�ng ta vẫn đang l�m đấy chứ. Đầu ti�n l� v�o năm 2009 c� rất nhiều người Iran nắm r� t�nh h�nh hiện đang sống ở trong hoặc ngo�i đất nước n�y đ� n�i �Đừng cường điệu chuyện nổi dậy, đừng đề cao th�i qu� chuyện nổi dậy, chuyện đ� phải được xuất ph�t từ trong nước, đừng biến n� th�nh điều g� đ� m� nước Mỹ đang l�m, ch�ng t�i cần đứng l�n bằng đ�i ch�n của ch�nh m�nh.� Phần n�o giống với c�i c�ch của Quảng trường Tahrir, đ� l� thế n�y: �Đ�y l� cuộc c�ch mạng của ch�ng t�i; bất cứ ai kh�c h�y tr�nh ra đừng l�m cản đường ch�ng t�i.� V� việc chế độ ở Iran d�ng vũ lực để dập tắt sự nổi dậy của người d�n v� sự d�ng vũ lực vẫn đang tiếp tục biến th�nh một thứ chế độ độc t�i qu�n sự, với Vệ binh C�ch mạng về căn bản l� lực lượng đảm nhận nhiệm vụ ch�nh, đ� khiến ch�ng ta thấy ng�y c�ng r� điều cấp thiết l� ch�ng ta phải l�m tất cả để ủng hộ những người đang đứng l�n v� nh�n quyền v� v� nền d�n chủ thực sự ở Iran. JG: T�i nghĩ đ�y l� c�ch đặt c�u hỏi: Ch�ng ta c� thể đầu tư v�o M�a Xu�n Ả-Rập? HRC: T�i cho l� c� thể, v� t�i nghĩ l� ch�ng ta c� thể l�m như vậy. T�i nghĩ ch�ng ta đang n�i rất r�nh mạch rằng người Iran đang cố gắng để được hưởng c�ng trạng v� điều g� đ� m� họ kh�ng chỉ chẳng c� g� li�n quan tới m� kh�ng những thế họ c�n chống lại ch�nh điều đ� v� họ kh�ng đ�ng để c� được bất kỳ l�ng tin n�o của người kh�c. JG: Giả sử như b� phải trở đi trở lại với những c�u hỏi n�i tr�n, b� � v� cả t�i nữa chỉ muốn đi tới hai điều chung cuộc về tiến tr�nh h�a b�nh ở Trung Đ�ng � nhưng giả sử c� ai đ� ở Ai Cập nghĩ về b� như l� người bạn tốt nhất của Mubarak v� một người n�o đ� ở v�ng Vịnh nghĩ về b� kiểu như một Wolfowitz mắt hiếng [Wolfowitz l� thứ trưởng quốc ph�ng dưới thời Tổng thống George Bush (con) v� l� người kiến tạo cuộc chiến đ�nh I-rắc sau vụ ng�y 11 th�ng 9. �ng được bổ nhiệm l� gi�m đốc Ng�n h�ng thế giới nhưng đ� phải từ chức sau mấy th�ng v� vụ rắc rối li�n quan đến việc �ng tăng lương cho c� bạn g�i người Trung Đ�ng] hoặc đại loại vậy � HRC: �ng c� thể gọi t�i l� mắt hiếng nhưng đừng so s�nh t�i với chuyện đ�. (Cười.) JG: Nhưng t�i thấy điều n�y đ�ng lưu � bởi v� b� nghe thấy, kh�ng chỉ ở đ�y [Bộ ngoại giao] m� c�n ở Nh� Trắng nữa, người ta n�i rằng, �Ồ, c�c anh tỏ ra qu� chậm chạp trong chuyện Yemen hoặc qu� chậm chạp trong chuyện n�y� �
HRC: � t�i muốn n�i l� học thuyết của t�i l� Học thuyết
Goldilocks [Goldilocks l� t�n c� b� trong c�u chuyện d�nh cho trẻ em c�
t�n �C�u chuyện về c� b� Goldilocks v� ba con gấu�, cốt truyện hơi giống
như N�ng Bạch tuyết v� 7 Ch� l�n] � kh�ng n�ng qu�, kh�ng nguội qu�,
nhiệt độ chỉ vừa vặn th�ch hợp.
HRC: T�i kh�ng l�m thế. T�i th�nh thật tin rằng kh�ng nơi n�o
giống nơi n�o. C� những khuynh hướng, song t�i suy nghĩ l� sau khi Bức
tường Berlin sụp đổ th� nước Đức đ� phản ứng như thế n�o v� Ba Lan đ�
phản ứng như thế n�o, ch�ng ta kh�ng thể n�i rằng c� một c�i mẫu chung
vừa vặn cho tất cả. HRC: T�i kh�ng biết c� dễ d�ng hơn kh�ng. � t�i định n�i l� tất cả ch�ng ta đều l� t� binh của trải nghiệm của ch�nh ch�ng ta. Ch�ng ta c� thể nh�n v�o thời kỳ qu� độ đi tới d�n chủ ở c�c nước Mỹ La Tinh v� ở ch�u �u � h�y nh�n v�o T�y Ban Nha v� Bồ Đ�o Nha. Kh�ng c� hai nước n�o giống hệt nhau. C� thể c� những khuynh hướng chung, v� ch�ng ta hi vọng c�c nước c�ng đi tới được điểm đến giống nhau ở cuối h�nh tr�nh, nhưng Yemen ho�n to�n kh�c với Libya, tr�n mọi phương diện m� ch�ng ta c� thể nghĩ tới. JG: H�y d�nh một ch�t thời gian để b�n về tiến tr�nh h�a b�nh ở Trung Đ�ng. Người Israel v� rất nhiều người ủng hộ họ ở Mỹ sẽ n�i �Xem k�a, cuộc nổi loạn của người Ả-rập đang chứng minh rằng người ta kh�ng lo ngại về những người Palestin; người ta đang lo ngại về một sự thiếu tr�ch nhiệm giải tr�nh của c�c ch�nh phủ v.v. cơ hội kinh tế �� HRC: C�c nước đang lo ngại về cả hai. JG: M�a Xu�n Ả-rập c� li�n hệ thế n�o với tiến tr�nh h�a b�nh ở Trung Đ�ng? V� M�a Xu�n �-rập c� t�c động thế n�o, t�c động bất lợi hoặc t�c động t�ch cực? HRC: Điều t�i suy nghĩ tới nhiều l� sự sắp xếp th�nh tr�nh tự, Jeff ạ. Ngay l�c n�y đ�y, người d�n ở Ai Cập, chẳng hạn, đang tập trung nhiều v�o tương lai của ch�nh họ. Điều n�y kh�ng c� nghĩa l� sự xung đột giữa Ả-rập v� Israel kh�ng được đặt ra, bởi v� vấn đề n�y đ� được đặt ra khi t�i tới đ�, nhưng n� kh�ng xuất hiện như l� vấn đề duy nhất m� mọi người muốn n�i với t�i, điều n�y trong qu� khứ đ�i khi cũng đ� xảy ra. Đ� từng xảy ra, chẳng hạn, �Th�i được, tạm thời ch�ng ta phải t�n trọng h�a ước k� ở Trại David, nhưng c�c �ng biết l� ch�ng ta sẽ phải nghi�n cứu vấn đề n�y khi ch�ng ta c� một ch�nh phủ mới, sau khi ch�ng ta đ� ổn định hơn, ch�ng ta sẽ t�m hiểu xem mối quan hệ của ch�ng ta thực sự l� g�. Nước Mỹ kh�ng phải l� một người tự động ủng hộ cho tiến tr�nh h�a b�nh ở Trung Đ�ng, nhưng hiện tại th� ch�ng ta buộc phải để cho nền kinh tế tiếp tục hoạt động, ch�ng ta phải để cho giai đoạn ch�nh trị qu� độ được ho�n th�nh c�i đ�.� Như vậy, vấn đề kh�ng giống như l� gạt n� ra khỏi chương tr�nh nghị sự. N� chỉ đơn giản l� đang kẹt ở trong một g�c n�o đ� cho tới khi c�c vấn đề kh�c đ� được giải quyết xong. Nhưng nếu ch�ng ta tiếp x�c với Vua Abdullah của Jordani th� sẽ thấy l� tiến tr�nh h�a b�nh ở Trung Đ�ng vẫn l� vấn đề rất lớn trong suy nghĩ của người Jordani, bởi v� họ sống với điều đ� mỗi ng�y. JG: Như vậy l� sự kh�ng tiến bộ c� thể g�y t�c động bất lợi tới � HRC: Chẳng c� điều g� m� t�i lại kh�ng nhắc đi nhắc lại nhiều lần v� t�i đ� n�i với c�c bạn b� Israeli l� bởi v� t�i y�u Israel v� t�i c� quan điểm rất chắc chắn về tương lai. Tạm thời l�c n�y ch�ng ta c� một ch�nh phủ thế tục ở bờ T�y s�ng Jordan đ� đem lại sự tiến bộ về kinh tế v� đ� c� những tiến bộ về an ninh. Nhưng hiện nay Israel đang phải đối ph� với một m�i trường rất dễ thay đổi, v� t�i d� thế n�o đi nữa cũng kh�ng coi nhẹ mức độ kh� khăn. Điều n�y đ� xảy ra ở Ai Cập [th� dụ đầu ti�n] v� ch�ng ta đ� thấy l� người Israel b�nh luận l� họ kh�ng chắc sự thay đổi ở Syria c� đem lại lợi �ch cho Israel.
HRC: Chắc chắn t�i kh�ng thể kh�ng nhận ra điều đ�. T�nh h�nh ở Lybia hiện nay cũng kh�ng chắc chắn. Như vậy giờ đ�y Israel đang c� những vấn đề thực sự v� họ bắt buộc phải giải quyết theo những c�ch mới, trong khi đ� những thay đổi vẫn tiếp tục diễn ra. T�i vẫn tin rằng sẽ l� v� rất nhiều lợi �ch v� an ninh của Israel nếu họ thực sự chuyển hướng sự ch� � tới tiến tr�nh h�a b�nh v� đề ra được một thỏa thuận th�ch hợp với Ch�nh quyền Palestin v� sự giữ g�n an ninh cho Israel. JG: Một c�u hỏi cuối c�ng về chủ đề n�y: c�ch đ�y khoảng bốn năm tại văn ph�ng Thượng nghị sĩ của b� ch�ng ta đ� b�n về Isreal v� l�m thế n�o để Israel chấp nhận những nhượng bộ cần thiết v� nền h�a b�nh. Một trong những điều b� n�i h�m đ� đ� khiến t�i ch� � ấy l�, theo sự hiểu biết của b� về t�m l� của người Israel th� người Israel sẽ tiếp tục b�n đến những vấn đề n�y khi n�o m� họ cảm thấy an to�n trong v�ng tay �m ấm �p của Hoa Kỳ HRC: Đ�ng. JG: � khi họ biết rằng c� người đứng đằng sau họ. V� khi họ cảm thấy bị Hoa Kỳ xa l�nh, như họ đ� từng cảm thấy như vậy trong hai năm đầu ti�n của ch�nh quyền hiện nay, th� họ trở n�n �t c� khả năng vận động. Điều n�y vẫn tiếp tục đ�ng hay chỉ đơn giản l� Thủ tướng Netanyahu đang chứng tỏ kh�ng muốn vận động d� l� c� một v�ng tay �m ấm �p hay kh�ng? HRC: T�i nghĩ �ng ấy c� những mối bận t�m rất nghi�m t�c cần phải giải quyết. JG: Những mối bận t�m về an ninh quốc gia hay những mối bận t�m về quan hệ đồng minh? HRC: An ninh quốc gia l� mối bận t�m đầu ti�n v� quan trọng nhất của �ng ấy. Nhưng điều hiển nhi�n l� �ng ấy đang ở trong địa hạt ch�nh trị. T�i đ� từng ở trong địa hạt ch�nh trị. �ng ấy c�n phải lo lắng đến lập trường ch�nh trị của m�nh. Nhưng so với bất kỳ ch�nh quyền n�o kh�c trong qu� khứ th� ch�nh quyền n�y, ch�nh quyền của Obama chắc chắn đ� l�m được nhiều điều hơn cho an ninh của Israel chỉ trong một thời gian ngắn. Sự hỗ trợ v� ủng hộ của Mỹ d�nh cho Israel để giảm nhẹ mối lo ngại ch�nh đ�ng về an ninh của Israel, c�ng việc ch�ng t�i đang l�m nhằm ngăn chặn Iran, c�c biện ph�p trừng phạt m� ch�ng ta đ� d�n xếp được trước sự ngạc nhi�n của tất cả mọi người, sức �p của ch�ng ta đối với Iran � ch�ng ta đ� thực sự phối hợp chặt chẽ với Israel trong những vấn đề quan trọng c� � nghĩa cơ bản đối với an ninh của Israel. Như vậy t�i cho l� ch�ng ta phải đ�nh gi� theo c�ch đ�, bởi v� ch�ng ta chắc chắn sẽ thực hiện những điều đ� cam kết.
*** Trước khi l� ph�ng vi�n của tờ The Atlantic v�o năm 2007, Jeffrey Goldberg l� ph�ng vi�n của tờ New Yorker chuy�n viết về Trung Đ�ng v� Washington. Trước đ� �ng l� ph�ng vi�n của tạp ch� New York Times Magazine, v� New York Magazine. Ngo�i ra �ng c�n viết cho tờ Forward v� phụ tr�ch một chuy�n mục của tờ The Jerusalem Post.
Năm 2003 Goldberg nhận giải thưởng National Magazine Award v�
th�nh t�ch đưa tin về khủng bố Hồi gi�o. �ng c�n được giải của Tổ chức
Quốc tế Ph�ng vi�n Điều tra [International Consortium of Investigative
Journalists]; giải thưởng của Overseas Press Club v� những b�i
b�o xuất sắc viết về nh�n quyền v� giải thưởng Abraham Cahan Prize
về nghề l�m b�o. Năm 2005 �ng nhận giải thưởng Daniel Pearl của Li�n
minh chống phỉ b�ng người Do Th�i [Anti-Defamation League Daniel Pearl
Prize]. Người dịch: Hiền Ba
|
