Qaddafi: Chế độ độc t�i n�o cũng sẽ chết

                                                                                         Ng� Nh�n Dụng

 C�c chế độ độc t�i sớm muộn thế n�o cũng sẽ bị lật đổ, nhưng ở mỗi nước c� thể chấm dứt một c�ch kh�c nhau. Khi M�a Xu�n � Rập bắt đầu từ Tunisie lan tới Ai Cập, nhiều người đ� li�n tưởng ngay đến những cuộc c�ch mạng nhung lật đổ chế độ cộng sản ở Đ�ng �u. Kh�ng phải cuộc c�ch mạng n�o cũng bọc nhung. Tunisie v� Ai Cập kết th�c �ch độc t�i một c�ch �m đềm giống Đ�ng Đức, Ba Lan, Tiệp Khắc. Đến b�y giờ Libya kết th�c giống kiểu Romanie.

Một điều kh�c biệt l� Nicolae Ceaucescu bị đem ra xử nhanh ch�ng trong v�ng b� mật rồi bị h�nh quyết. C�n Gaddafi sau khi bị bắt ngo�i mặt trận, đ� bị bắn chết. Nhờ thế, c� lẽ h�ng ng�n người Libya giữ được mạng sống. Nếu chờ đến khi đưa �ng ta ra t�a rồi treo cổ như Saddam Hussein th� t�n qu�n của �ng ta sẽ c�n kh�ng cự l�u hơn.

Năm 2008, Qaddafi c�n tiếp kiến b� Condoleezza Rice (v� sau đ� tiết lộ �ng �phải l�ng� b� ngoại trưởng Mỹ xinh đẹp). Năm 2009, �ng ta c�n đọc diễn văn trước đại hội đồng Li�n Hiệp Quốc, lần đầu ti�n v� lần duy nhất. Sau khi n�i 15 ph�t như mọi vị nguy�n thủ quốc gia kh�c được ph�p sử dụng, �ng tiếp tục n�i th�m 80 ph�t nữa; coi cả thế giới cũng phải ngoan ngo�n lắng nghe như d�n Libya dưới quyền m�nh. Năm ngo�i, �ng c�n c�ng du sang Roma một c�ch vẻ vang. Tho�ng chốc, tất cả trở về c�t bụi.

Trong thế kỷ 20 khi nhiều nước gi�nh lại độc lập, c� những nước lo x�y dựng c�c định chế ch�nh trị, x� hội l�m nền tảng l�u d�i; những nước kh�c th� c� c�c �l�nh tụ anh minh� xuất hiện đ�ng vai �anh h�ng cứu quốc.� Một trong những Người H�ng đ� l� �ng Qaddafi.

Sau khi �ng Qaddafi chết, nước Libya sẽ ra thế n�o, chưa ai biết chắc. Di sản của �ng l� một x� hội ph�n liệt, chỉ c� dầu lửa phong ph� ngo�i ra kh�ng c� một thứ g� kh�c để sống như một quốc gia. Những người cầm đầu cuộc nổi dậy chỉ chi sẻ một � ch�, l� lật đổ Qaddafi; ngo�i ra chưa biết họ sẽ l�m g� với di sản �ng ta để lại. V� họ kh�ng được chuẩn bị. Cả nước Libya kh�ng được chuẩn bị, sau 42 năm sống dưới một chế độ độc t�i khắc nghiệt.

Qaddafi rất giống những Người H�ng thuộc thế hệ trước �ng, những Fidel Castro (c�n sống), Pol Pot (đ� chết), giống cả Mao Trạch Đ�ng, Kim Nhật Th�nh v� Kim Ch�nh Nhật; hay xa hơn nữa, Stalin, Hitler. Họ lật đổ trật tự x� hội cũ v� k�u gọi người d�n theo m�nh bằng giấc mộng x�y dựng một quốc gia hung cường tr�n những nền tảng ho�n to�n mới. Qaddafi chọn cho m�nh những danh hiệu như Giảng sư (Imam) của Thế giới Hồi Gi�o; Nh� Đại C�ch Mạng; Khoa Trưởng của c�c Nh� Cai trị � Rập; Anh Cả L�nh đạo (Khi cướp ch�nh quyền, Đại t� Qaddafi chưa đầy 30 tuổi; nếu gi� hơn v�i chục tuổi chắc �ng ta cũng muốn được t�n xưng l� B�c, hay l� Cha gi� D�n tộc).

Qaddafi cũng đề cao một chủ nghĩa quốc tế, kh�ng tự giới hạn m�nh trong phạm vi quốc gia, qu� chật hẹp. �ng ta cũng tuy�n bố một thứ Chủ nghĩa X� hội; giống như Hitler cũng d�ng c�i t�n hấp dẫn n�y. Dưới danh nghĩa một chủ nghĩa x� hội, �ng cũng tịch th�u t�i sản của tư nh�n, một c�ch vừa t�ch lũy tiền bạc trong tay vừa bắt mọi người phải chịu l�m n� lệ cho guồng m�y ban ph�t cơm �o, nh� cửa v� c�c thứ �n huệ kh�c. Theo gương của Stalin v� Mao, Qaddafi biết rằng khi kiểm so�t được nồi cơm l� c� phương ph�p kiểm so�t to�n thể x� hội hữu hiệu nhất. Nhưng nắm đầu kinh tế chưa đủ. Qaddafi cũng tạo ra một guồng m�y c�ng an, mật vụ, bắt, giết, tra tấn những người c� � kiến kh�c. Qaddafi sử dụng guồng m�y chuy�n chế của m�nh để nu�i một đ�m thuộc hạ tham nhũng, tập trung quanh gia đ�nh �ng ta; nhờ t�i nguy�n dầu lửa dồi d�o. Giống c�c B�c Mao, B�c Kim, Qaddafi b�n ngo�i rất l�ng mạn. Anh Cả đ�i sống trong một c�i lều. Chung quanh nu�i lạc đ�, nu�i d�, cừu theo lối sống cổ truyền của những người du mục. Khi sang New York họp Đại hội đồng Li�n Hiệp Quốc, Qaddafi đ�i dựng một c�i lều để ngủ chứ kh�ng v�o kh�ch sạn. Khi c�c d�n qu�n nổi dậy chiếm Tripoli người d�n Libya mới kh�m ph� ra cả một cuộc sống xa hoa của gia đ�nh l�nh tụ k�nh y�u.

Để bảo đảm bộ m�y kiềm chế x� hội, Qaddafi tất nhi�n cũng dựng l�n một bộ m�y n�i dối tr� tuy�n truyền cho chế độ. Theo gương cuốn S�ch Đỏ của Mao Trạch Đ�ng, �ng ta xuất bản cuốn S�ch Xanh năm 1975; bắt học sinh, sinh vi�n học tập �Tư tưởng Gaddafi,� m�n học quan trọng nhất trong c�c kh�a tr�nh. Qaddafi ra lệnh mỗi th�nh phố phải dựng tượng, kh�ng phải chỉ c� h�nh �ng ta m� cả h�nh bộ S�ch Xanh của �Tư Tưởng Gia C�ch mạng� Qaddafi nữa.

Cũng giống như c�c b�c Kim Ch�nh Nhật, b�c Pol Pot v� b�c Mao, Anh Cả L�nh đạo Qaddafi phải được t�n thờ, chiếm độc quyền niềm k�nh ngưỡng của d�n ch�ng. B�o, đ�i kh�ng được nhắc đến, kh�ng được in h�nh một nh�n vật n�o kh�c ngo�i l�nh tụ anh minh. Cả đến c�c ng�i sao b�ng đ� cũng kh�ng được đề cao trong c�c phương tiện truyền th�ng.

Kinh nghiệm của c�c quốc gia sống dưới những Người H�ng như Qaddafi cho thấy di sản m� họ để lại l� những x� hội tan r�, những quốc gia thiếu nền tảng. Tất cả guồng m�y quốc gia được lập ra để phục vụ một c� nh�n hay một đảng. Kh�ng c� một định chế ch�nh trị v� x� hội n�o đủ cứng cỏi v� bền vững để thiết lập một guồng m�y cai trị dựa tr�n luật ph�p. Kh�ng một nh�m hay một tổ chức x� hội độc lập n�o l�m m�i trường, l�m khung cảnh cho người d�n tham dự v�o việc quốc gia. Cho n�n sau khi chế độ độc t�i sụp đổ th� thường sinh ra hỗn loạn.

Ở những nước như Ba Lan, Tiệp Khắc, hoặc ở Nam H�n, Đ�i Loan, ngay trong l�c chế độ độc t�i c�n cai trị, đ� xuất hiện những hạt giống đang nẩy mầm của x� hội c�ng d�n. Giới tr� thức Hiến Chương 77, Phong tr�o C�ng đo�n Đo�n Kết, hay c�c tổ chức sinh vi�n đại học, c�c c�ng đo�n ở Nam H�n đều l� những tế b�o đầu ti�n sau n�y ph�t triển th�nh x� hội c�ng d�n, nền tảng của chế độ d�n chủ. Ở c�c quốc gia thiếu những mầm mống của x� hội c�ng d�n, như Nelorussia, Ukraina, Iraq, hay c�c nước Trung � thuộc Li�n x� cũ, sau khi lật đổ chế độ độc t�i rồi, việc x�y dựng c�c định chế d�n chủ tự do rất kh� khăn v� chậm trễ.

Đ� l� những tấm gương m� người d�n c�c nước sống trong chế độ độc t�i phải suy ngẫm. Thay v� chờ đợi những Người H�ng, người l�nh đạo �t�i đức vẹn to�n,� một d�n tộc h�y lo x�y dựng c�c định chế x� hội c�ng d�n ngay để t�i thiết quốc gia sau khi lật đổ chế độ độc t�i.

Những ch�nh quyền độc t�i chuy�n chế c�n s�t lại tr�n thế giới cũng phải suy nghĩ. Họ muốn được kết th�c trong b�n tay bọc nhung như ở Đ�ng Đức, Ba Lan, Tunisie, Ai Cập? Hay họ muốn theo số phận của Ceaucescu v� Qaddafi? Phải lựa chọn sớm, kh�ng thể n�o nu�i m�i giấc mộng �mu�n năm trường trị� được. Muốn kết th�c �m thắm, tốt nhất n�n dần dần trả tự do cho người d�n được sinh hoạt đo�n thể, tụ họp, ph�t biểu, lập những hội đo�n để chuẩn bị cho một x� hội c�ng d�n tương lai.

Ch� Th�ch: C�ch viết t�n nh� độc t�i Libya bằng mẫu tự La tinh thay đổi. V� mẫu tự tương đương với Q trong tiếng � Rập c� thể ph�t �m nhiều c�ch kh�c nhau, �q� hoặc �k� hay �g� v� �gh� t�y theo v�ng. Cho n�n h�ng th�ng tấn Associated Press, b�o Wall Street Journal v� c�ng ty CNN hay viết l� �Gadhafi�, b�o Los Angeles Times viết �Kadafi.� Đ�i ti vi � Rập Al Jazeera, viết �Gaddafi,� trong khi nhật b�o New York Times viết �el-Qaddafi,� cho c� vẻ � Rập hơn!

Nguồn: Diễn Đ�n Thế Kỷ