Tuesday, July 30, 2013 trang ch�nh || lưu trữ || li�n lạc

Sau chuyến c�ng du Hoa Kỳ rất được dư luận chờ đợi của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, đặc biệt l� sau cuộc hội đ�m với Tổng thống Mỹ Barack Obama ng�y 25/07/2013, liệu Việt Nam c� thu được lợi �ch g� hay kh�ng? Đ� l� c�u hỏi RFI Việt ngữ đ� đặt ra cho nh� b�o tự do, tiến sĩ kinh tế Phạm Ch� Dũng ở Th�nh phố Hồ Ch� Minh.

RFI : Th�n ch�o nh� b�o Phạm Ch� Dũng, rất cảm ơn anh đ� nhận trả lời phỏng vấn.

Theo anh th� kết quả cuộc gặp gỡ giữa �ng Barack Obama v� Trương Tấn Sang c� đ�ng lạc quan như b�o ch� ch�nh thức ở Việt Nam m� tả?

Nh� b�o Phạm Ch� Dũng: Hầu như r� r�ng, bầu nhiệt huyết ẩn chứa nhiều động cơ m� Chủ tịch nước Trương Tấn Sang mang tới Nh� Trắng đ� bị lạnh gi� bởi th�i độ lạnh lẽo kh�ng che giấu của Tổng thống Obama. Mọi chuyện bắt đầu từ qu� �t sắc m�u ở s�n bay của xứ Cờ hoa. Sau đ�, đến bữa ăn trưa với Ngoại trưởng Mỹ c�ng những lời lẽ x� giao thừa th�i qu� khứ nhưng thiếu vắng tương lai. V� cuối c�ng, thể diện một nh� nước Việt Nam tr�n đường đến Mỹ đ� thể hiện qua những ph�t trao đổi với b�o ch� của hai nguy�n thủ quốc gia, sau cuộc đối thoại ch�nh thức trong ph�ng k�n.

Bất chấp vẻ trịnh trọng c�ng điệu bộ cứng nhắc cho gương mặt một ch�nh kh�ch mang kiểu c�ch chuy�n nghiệp m� giới quan s�t rất dễ nhận ra, sắc diện của �ng Trương Tấn Sang vẫn như to�t l�n một thất vọng thầm k�n.

Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đ� đạt được hầu như trọn vẹn c�c mục ti�u của �ng trong cuộc hội kiến với người đồng cấp Obama. Chỉ c� điều, đạt được tất cả, m� trong thực chất kh�ng c� bất cứ một mục ti�u n�o được cụ thể h�a cũng l� một t�m trạng xuống cấp cho mối quan hệ giữa hai nước.

Tất cả vẫn chỉ l� những lời hứa hẹn, kh�ng hơn kh�ng k�m. Một kịch bản lạc quan hoặc tương đối lạc quan m� H� Nội mang đến Mỹ, với kỳ vọng sẽ mở lối những thỏa thuận bằng h�nh thức văn bản - d� chỉ l� văn bản thỏa thuận khung - rốt cuộc đ� chưa được ho�n chỉnh kh�u đạo diễn. Ngo�i bản tuy�n bố chung như một thủ tục kh�ng thể thiếu sau cuộc gặp của c�c nguy�n thủ quốc gia, đ� kh�ng hề h� lộ một thỏa thuận chi tiết n�o về TPP � điều m� Bộ Ch�nh trị Đảng Cộng sản Việt Nam mong ng�ng nhất, v� về h�nh động hỗ trợ được cụ thể h�a của Hoa Kỳ đối với bầu kh�ng kh� an ninh vẫn bị �người lạ� x�m hại tại khu vực Biển Đ�ng. Qu� r�, kết quả đ� l� qu� �t ỏi so với h�ng chục văn bản thỏa thuận hợp t�c m� �ng Sang lập tức nhận được từ �người lạ� Tập Cận B�nh ngay trong một chuyến đi rất ch�ng v�nh đến Bắc Kinh.

Một chuy�n gia đ� b�nh luận một c�ch h�i hước rằng thực ra giữa Mỹ v� Việt Nam kh�ng cần đến một văn bản thỏa thuận n�o nữa, bởi tất cả đều đ� được thuận thảo ở Bắc Kinh.

Cũng đ�ng thất vọng kh�ng k�m đối với giới ngoại giao Việt Nam l� đ� kh�ng hề c� một từ ngữ �chiến lược� n�o được tr�m v�o cụm từ �đối t�c to�n diện�. Rốt cuộc, H� Nội đ� kh�ng bổ khuyết được con tem Cờ hoa v�o bộ sưu tập tham vọng đến mức v� l� của m�nh.

RFI : Theo anh th� tại sao ph�a Mỹ n� tr�nh từ �chiến lược�? Điều n�y c� l�m ảnh hưởng đến những hứa hẹn về hợp t�c qu�n sự c� từ năm 2011?

Trong to�n bộ ph�t ng�n của m�nh trước b�o ch�, người Mỹ đ� kh�ng một lần nhắc đến từ �chiến lược� trong c�u chuyện đối t�c. M� nếu kh�ng phải chiến lược, th� chỉ c�n lại những vấn đề thuộc về chiến thuật.

C� lẽ đ� cũng l� l� do v� sao trước cuộc gặp Obama - Sang, một quan chức Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ l� �ng Danny Russel, người vừa ch�nh thức nhậm chức Trợ l� Ngoại trưởng đặc tr�ch Đ�ng � � Th�i B�nh Dương, đ� cho rằng Việt Nam c� một vị tr� �gần s�t trung t�m của chiến lược t�i c�n bằng� qua ch�u �.

Rất c� thể, H� Nội đ� bỏ lỡ một cơ hội đ�ng gi� từ s�u năm trước. Nếu trong cuộc gặp Triết - Bush v�o năm 2007, Việt Nam đ� c� cơ hội để trở th�nh một �trung t�m� trong ch�nh s�ch ch�u � của Mỹ, d� rằng Washington chưa quyết định �xoay trục� v�o thời điểm đ�, c� lẽ mọi chuyện đ� kh�ng ngổn ngang như b�y giờ.

Giờ đ�y, trong mục �quốc ph�ng v� an ninh� của bản tuy�n bố chung Việt - Mỹ, người ta chỉ đọc thấy nội dung �Hai nh� l�nh đạo b�y tỏ sự h�i l�ng đ�́i với Bản ghi nhớ về th�c đẩy hợp t�c quốc ph�ng song phương k� năm 2011 v� t�i khẳng định cam kết triển khai đầy đủ Bản ghi nhớ�. Vậy, c�u hỏi cần đặt ra l� nếu như từ năm 2011 đến nay m� ngay cả một bản ghi nhớ c�n kh�ng thể triển khai được th�nh một hoạt động chi tiết n�o đấy, th� c�n n�i g� cho những việc tiếp theo?

Hiểu theo ẩn � của người Mỹ, Việt Nam v�o l�c n�y chỉ c�n l� một diễn vi�n phụ tr�n s�n khấu m� kh�ng c�n ở vị tr� t�m điểm nữa.

C� vẻ như kh�ng kh�c mấy tinh thần của bản ghi nhớ về hợp t�c qu�n sự v�o năm 2011, bản tuy�n bố chung Việt - Mỹ lần n�y chỉ đề cập một c�ch chung nhất đến việc �hợp t�c h�ng hải�, thay v� nhiệm vụ song phương về bảo vệ chủ quyền biển đảo cho Việt Nam.

RFI: C�n về Hiệp định đối t�c thương mại xuy�n Th�i B�nh Dương (TPP)?

Đ�y l� một vấn đề lớn. Đến nay, Việt Nam đ� qua đến 18 v�ng đ�m ph�n TPP, nhưng xem ra mọi chuyện vẫn chưa đi đến đ�u. Trước cuộc gặp Sang - Obama, một số tờ b�o Đảng đ� tỏ ra rất hy vọng con thuyền kinh tế Việt Nam đang chuẩn bị �thẳng tiến ra biển lớn� bằng v�o tư thế gần như đương nhi�n được chấp thuận tham gia v�o TPP, ứng với �những ưu thế của Việt Nam�. Thế nhưng, điều m� giới chức Đảng v� Ch�nh phủ ở Việt Nam dường như kh�ng lường trước l� mặc d� cho rằng cuộc gặp Obama - Sang l� �cơ hội lịch sử�, song đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam l� David Shear cũng kh�ng qu�n nhắc lại một h�m số tỉ lệ nghịch khi đề cập đến chủ đề nh�n quyền ở Việt Nam: �Hoa Kỳ c� ưu thế để n�u ra vấn đề đ�.

Kết quả l�, kh�ng mấy ngạc nhi�n l� viễn cảnh Việt Nam tham dự v�o b�n tiệc TPP đ� chỉ được Tổng thống Obama hứa hẹn �sẽ th�ng qua sớm nhất v�o cuối năm 2013�. Kh�ng c� bất kỳ một hứa hẹn n�o v� cũng kh�ng c� bất kỳ một bi�n bản hay văn bản thỏa thuận n�o. Điều đ� cũng c� nghĩa l� như nhận định của �ng Ernest Z. Bower, cố vấn cao cấp v� cũng l� gi�m đốc Chương tr�nh Đ�ng Nam � của Trung t�m nghi�n cứu chiến lược v� quốc tế Hoa Kỳ, lộ tr�nh thủ tục TPP d�nh cho Việt Nam c�n phải phụ thuộc v�o Quốc hội Hoa Kỳ - cơ quan c� vai tr� th�ng qua vấn đề n�y v�o năm 2014. V� nếu mọi chuyện thuận lợi, con thuyền kinh tế Việt Nam chỉ thật sự �tiến ra biển lớn� sau hai năm nữa.

RFI: Anh nhận x�t như thế n�o về th�i độ của ph�a Mỹ khi đ�n tiếp �ng Trương Tấn Sang?

Hơn ai hết, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang c� lẽ đ� thấm cảm t�nh �chiến thuật� ngay từ buổi đ�n tiếp �ng được thực hiện ở s�n bay Andrew ở thủ đ� Washington.

Một lời b�nh tr�n mạng đ� chua ch�t: Cần phải l�m cho người Mỹ bẽ mặt nếu Obama đến Việt Nam. Khi đ�, Việt Nam sẽ đ�n tiếp Tổng thống Mỹ ở s�n bay Nội B�i theo nghi thức d�ng đại sứ, nhưng kh�ng phải đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ m� l� đại sứ Việt Nam tại Trung Quốc.

Kh�ng đại b�c, kh�ng thảm đỏ, kh�ng đội danh dự� Những nghi lễ qu� đỗi th�ng thường m� hai vi�n chức thuộc cấp đại sứ như David Shear v� Marshall � vốn chưa từng được xem ngang h�m với bất kỳ một Thứ trưởng Ngoại giao n�o - tạo ra, l� qu� xa vời với thực tế m� l�nh tụ đảng đối lập Miến Điện Aung San Suu Kyi được ph�a Mỹ đ�n tiếp trước chuyến đi Washington của �ng Sang kh�ng qu� l�u.

Sự ch�nh biệt lộ liễu như thế lại c�ng như được gia cố bởi th�i độ qu� �hồn nhi�n� của Tổng thống Obama trong buổi hai nguy�n thủ ph�t ng�n với b�o ch� sau cuộc họp ch�nh thức. Rất �t khi nh�n thẳng v�o người đối thoại v� c� vẻ c�n quan t�m đến người phi�n dịch yếu đẳng cấp của m�nh nhiều hơn, t�m tưởng của Tổng thống Mỹ như lắng v�o một chốn xa x�i n�o đ�.

Tảng băng Washington cũng bởi thế đang tỏa hơi lạnh gi� của n� v�o những cố gắng đầy dụng � của H� Nội. Bất chấp nhiều �kiến nghị� của ch�nh giới Việt Nam từ nhiều năm qua, cuộc gặp Obama - Sang vừa qua đ� kh�ng c� một thỏa thuận n�o về việc Hoa Kỳ bỏ cấm vận b�n vũ kh� s�t thương cho Việt Nam.

RFI: Nhưng vẫn c�n một kết quả mang t�nh động vi�n l� Tổng thống Omama hứa sẽ đến thăm Việt Nam. Anh c� b�nh luận g� về hứa hẹn n�y so với chuyến thăm Miến Điện của �ng Obama v�o năm ngo�i?

Lời hứa hẹn c� t�nh an ủi duy nhất đến từ Obama chỉ l� �sẽ cố gắng� với một chuyến thăm đ�p lễ Việt Nam v�o thời gian cuối nhiệm kỳ thứ hai của vị tổng thống n�y. M� nhiệm kỳ của Obama sẽ kết th�c v�o đầu năm 2017, tức c�n đến gần 4 năm nữa cho �cố gắng� của �ng. Nhưng liệu người Việt Nam c� đủ ki�n nhẫn để chờ được đến thời điểm đ�?

Thời gian 4 năm c� thể l� qu� l�u đối với c�c ch�nh kh�ch mang t�m trạng đầy n�n n�ng của Việt Nam, nhưng c� thể sẽ l� đơn giản hơn nếu nh�n v�o một b�i học tiền lệ ở Miến Điện � đất nước chỉ bị ngăn c�ch với Việt Nam bởi chưa đầy một trăm c�y số đường bi�n giới với Trung Quốc. Chỉ sau hai năm tiến h�nh cải c�ch ch�nh trị v� ph�ng th�ch t� nh�n lương t�m, Miến Điện đ� lần đầu ti�n đ�n tiếp �ng Barack Obama tại đất nước ngh�o kh� v� nạn qu�n phiệt th�m ni�n n�y. Tiếp theo đ� l� c�u chuyện C�u lạc bộ Paris, Nhật Bản, Na Uy v� Quỹ Tiền tệ Quốc tế x�a nợ đến 6 tỉ USD cho quốc gia n�y. V� sau đ� nữa, l�n s�ng đầu tư của nhiều quốc gia tr�n thế giới dồn dập ập v�o Miến Điện, đưa đất nước n�y trở th�nh một t�m điểm thật sự quyến rũ.

Với b�i học qu� gần gũi từ Miến Điện, tất cả đang nằm trong tay H� Nội, nếu họ muốn thế.

RFI: Liệu H� Nội c� thực t�m muốn tạo ra sự quyến rũ cho m�nh bằng một động th�i thay đổi n�o đ�, chẳng hạn như nh�n quyền?

Ngay trước cuộc gặp Obama - Sang, chủ đề nh�n quyền v� d�n chủ cho Việt Nam đ� được hối th�c một c�ch mạnh mẽ bởi nhiều tổ chức v� nghị sĩ ở Mỹ. Nhưng sau cuộc gặp tr�n, chủ đề n�y đ� được m� tả �vẫn c�ch biệt, nhưng sẽ thu hẹp�. Vậy thực chất của vấn đề tranh c�i n�y l� như thế n�o?

D� cho tới nay những tin tức từ ph�ng họp k�n giữa Obama v� Trương Tấn Sang vẫn chưa lọt ra ngo�i, v� cũng chưa c� th�ng tin n�o x�c nhận th�i độ dứt kho�t của Tổng thống Mỹ đối với việc đặt l�n b�n đ�m ph�n điều kiện nh�n quyền ở Việt Nam, nhưng hoạt động hỗ trợ qu�n sự của Hoa Kỳ ở khu vực Biển Đ�ng của Việt Nam cũng chưa thấy tăm hơi n�o được cụ thể h�a.

Hiểu c�ch kh�c, so với thời điểm mở ra Hiệp định thương mại Việt - Mỹ v�o năm 2001 v� năm 2006 khi khai th�ng cơ chế WTO, v�o l�c n�y người Mỹ đ� kh�ng c�n chấp nhận trả gi� cao cho một sự đ�nh đổi nữa. Kh�ng phải v� lợi �ch chiếm lĩnh vị tr� qu�n sự ở Biển Đ�ng trong chiến lược xoay trục sang Đ�ng Nam � của m�nh v� triển vọng tiết giảm kinh ph� qu�n sự m� Hoa Kỳ dễ d�ng chấp thuận một sự đổi ch�c �kh�p lại qu� khứ, hướng đến tương lai� với Việt Nam như khẩu hiệu đ� h� h�o qu� nhiều trong dĩ v�ng.

Dĩ v�ng ấy - lẽ ra cần được H� Nội b�y tỏ l�ng ch�n th�nh của m�nh từ năm 2007, trong chuyến đi Washington của người tiền nhiệm Nguyễn Minh Triết. Nhưng thật đ�ng tiếc, H� Nội đ� bỏ mất một cơ hội để biến lời cam kết th�nh h�nh động cụ thể. Những hứa hẹn của họ về vấn đề nh�n quyền đ� kh�ng c�n nằm trong ước vọng v� kỳ vọng của giới phản biện d�n chủ muốn c� đổi mới ở quốc gia n�y.

Thay v�o đ� v� kể từ ng�y được tham gia v�o danh mục WTO cũng như được loại khỏi danh s�ch CPC về c�c quốc gia cần quan t�m đặc biệt về nh�n quyền v� t�n gi�o, Việt Nam lại bị phương T�y đ�nh gi� như quốc gia đứng thứ hai tr�n thế giới, sau Trung Quốc, c� số t� nh�n ch�nh trị bị giam cầm đ�ng nhất. Nhiều tổ chức nh�n quyền quốc tế đ� thống k� l� v�o năm 2013, con số n�y đ� l�n đến �t nhất 40 người, bằng cả hai năm 2011 v� 2012 cộng lại.

Đường biểu diễn nh�n quyền như thế chắc hẳn l� lời giải th�ch x�c đ�ng cho th�i độ băng gi� của Washington trong cuộc gặp Obama � Sang vừa qua.

RFI: Hồi th�ng Hai, khi đại sứ Li�n hiệp ch�u �u ở Việt Nam gặp ri�ng một số quan chức Việt về vấn đề nh�n quyền, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thanh Sơn đ� n�i: �Ch�ng t�i hiểu, nhưng h�y cho ch�ng t�i thời gian�. Liệu �ng Sang cũng c� c�ng c�ch nghĩ như thế?

Trong một số trường hợp, �ng Sang c� thể l� người c� ứng biến mau lẹ v� c� thể th�ch nghi với ngữ cảnh mới.
Nhiệt kế H� Nội đang n�ng l�n một c�ch bất thường kể từ Hội nghị trung ương 6 v�o th�ng 10/2012, nhưng lại đang hạ thấp đột ngột sau khi diễn ra Hội nghị trung ương 7 v� đặc biệt sau chuyến đi Bắc Kinh của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang.

Trong cuộc gặp ở Washington vừa qua, h�a ra cử chỉ c� � nghĩa nhất lại thuộc về Trương Tấn Sang khi �ng trao cho ph�a Mỹ bản sao của �ng Hồ Ch� Minh gửi Tổng thống Harry Truman, v�o năm 1946 - thời của t�nh cảm bất vụ lợi nhất giữa hai nước v� Mỹ c�n chưa can thiệp v�o Việt Nam.

Chiếu theo nội dung n�y v� căn cứ v�o ngữ cảnh được t�i hiện của n� trong ph�ng Bầu dục, người ta c� thể suy ra: thay thế cho �người Ph�p� trong bức thư c�ch đ�y gần bảy chục năm l� nh�n vật �người Trung Quốc� ở th� hiện tại.

Thế nhưng giới ph�n t�ch ch�nh trị c� vẻ ngạc nhi�n về cử chỉ n�y. Liệu điều n�y tượng trưng cho l�ng ch�n th�nh, nương cậy v�o Mỹ, thuyết phục t�nh cảm của người Mỹ? Hay đ� chỉ l� một động t�c ngoại giao thuần t�y v� v� nghĩa?

Tất cả vẫn đang t�y thuộc v�o một th�nh t�m ch�nh trị n�o đ� từ ph�a H� Nội. Nếu nhiệt kế của H� Nội vẫn bất thường như những năm trước v� đặc biệt bất thường trong hai năm qua, kh�ng c� g� bảo đảm l� bản tuy�n bố chung Việt � Mỹ sẽ trở th�nh cứu c�nh cho những nỗ lực của tập thể Bộ Ch�nh trị v� của cả những c� nh�n trong đ�. Việt Nam sẽ bị mắc kẹt ngay trong thế �c�n bằng ch�nh trị� m� họ đ� cố gắng giương ra.

RFI: Phải chăng nền ch�nh trị Việt Nam đang ở ng� ba đường?

Rất c� thể đang v� sẽ l� ng� ba đường. Kh�ng giải quyết được v� số kh� khăn về kinh tế, ch�nh thể cầm quyền ở Việt Nam c� nhiều khả năng phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng x� hội to�n diện, rất s�u sắc v� đầy biến động kh� lường � điều chưa từng c� từ thời điểm năm 1975. Cuộc khủng hoảng đ� c�n c� thể dẫn tới hệ quả một sự thay đổi về ch�nh trị m� ch�nh Đảng cầm quyền kh�ng mong muốn, trong kh�ng bao l�u nữa.

Kh�ng l�m tan chảy được tảng băng Washington trong bối cảnh mối đe dọa từ phương Bắc trở n�n qu� nguy hiểm đối với vận mệnh d�n tộc, ch�nh Đảng cầm quyền ở Việt Nam sẽ phải th�c thủ ở ng� ba đường đối ngoại, trong khi nội trị ho�n to�n kh�ng y�n ấm.

Giờ đ�y, Washington đang tr�ng đợi v�o những g� m� H� Nội sẽ l�m v�o những th�ng ng�y tới.

RFI: Như vậy theo anh H� Nội c� thể l�m g� cho những th�ng tới đ�y?

�L�m g�?� lu�n l� một c�u hỏi dằng dai v� cũng l� l� tựa đề một t�c phẩm của l�nh tụ v� sản Vladimir Ilitch Lenin v�o thời trước C�ch mạng th�ng Mười Nga. Cần v� phải bắt buộc l�m g� để c� thể l�m tan chảy tảng băng Washington như vẫn c�n nguy�n vẹn h�nh thể?

V� phải bắt đầu từ đ�u? Cải c�ch kinh tế hay cải c�ch ch�nh trị? Nếu kh�ng c� cả hai thứ cải c�ch n�y th� phải chăng �tho�t Trung� l� một lối tho�t khả dĩ?

Hoặc nếu cải c�ch ch�nh trị kh�ng nằm trong từ điển của chế độ th� liệu TPP c�ng nh�n quyền c� được đưa v�o cuốn từ điển đ�?

Tất cả đều như m�c x�ch với nhau, v� m�c x�ch với sự tồn vong của H� Nội.

Cuộc hội kiến ở Washington thật ra kh�ng đ�ng để qu� thất vọng. Người Mỹ đ� h� mở c�nh cửa, vấn đề l� người Việt Nam c� đủ tự trọng v� bản lĩnh để bước qua c�nh cửa đ� hay kh�ng.

Bản lĩnh của ch�nh kh�ch Việt lại phụ thuộc phần lớn v�o việc ai sẽ l� người d�m l�m v� d�m chịu tr�ch nhiệm.
Theo th�i quen của người Việt, tập thể quyết định v� cũng l� tập thể chịu tr�ch nhiệm, nhưng mọi chuyện cũng v� thế c� thể b� trễ hơn nhiều. C�n nếu kh�c đi, một c� nh�n n�o đ� c� thể trở th�nh nh�n tố đột biến để lợi dụng quỹ thời gian c�n rất hạn hẹp chăng?

Mọi chuyện đang nằm gọn trong tay ch�nh kh�ch Việt, m� vấn đề của ch�nh kh�ch Việt trong thời gian tới dường như lại t�y thuộc v�o chuyện �ai c�n ai mất�. (Thụy My 30.7.13)

Việt Nam được lợi từ sau hội kiến Barack Obama � Trương Tấn Sang 25.7.13 ???