Hai c�i chết - hai th�i độ

C�i chết của cựu tổng thống Vaclav Havel để lại nhiều tiếc thương

Trong khi một c�i chết l�m người ta buồn thương, luyến tiếc, một c�i chết kh�c lại tạo n�n nơi người kh�c cảm gi�c lo sợ, bất an.

Đ� l� hai phản ứng tr�i ngược nhau trong những ng�y qua về c�i chết của �ng Vaclav Havel v� Kim Jong-il � hai con người c� hai lối sống đối lập v� cũng để lại hai di sản ho�n to�n tr�i ngược nhau.

B�n thương tiếc � b�n lo sợ

Sau khi �ng Vaclav Havel � cựu Tổng thống Cộng h�a Czech � qua đời, l�nh đạo c�c nước �u, Mỹ v� nhiều nước, tổ chức quốc tế kh�c nhau đ� gửi lời chia buồn, tỏ l�ng thương tiếc, cũng như vinh danh, ghi nhớ những đ�ng g�p của �ng trong việc cổ v� d�n chủ, nh�n quyền n�i chung v� trong tiến tr�nh h�a hợp, thống nhất ch�u �u n�i ri�ng.

Chẳng hạn, T�̉ng th�́ng Pháp Nicolas Sarkozy nói C�̣ng hòa Czech đã m�́t đi �m�̣t trong những người con y�u nước vĩ đại nh�́t ... Nước Pháp đã m�́t m�̣t người bạn và ch�u �u đã m�́t m�̣t trong những người kh�n ngoan nh�́t�. Tương tự, Thủ tướng Anh David Cameron cũng cho rằng ch�u �u �nợ �ng Vaclav Havel thật nhiều� v� ��ng l� người đ� gi�p mang tự do v� d�n chủ tới cho to�n ch�u �u�.

Chủ tịch Ủy ban ch�u �u Jose Manuel Barroso đ� gọi �ng Havel l� �một người ch�u �u đ�ch thực� v� l� �một người suốt cuộc đời m�nh lu�n đấu tranh cho d�n chủ v� tự do�. Tổng Thư k� Li�n hiệp quốc Ban Ki-moon tỏ l�ng thương tiếc v� gửi lời chia buồn tới gia đ�nh v� nh�n d�n Czech sau khi hay tin �ng Havel qua đời.

Trong khi đ�, ngoại trừ Cuba, Trung Quốc, Việt Nam � những nước Cộng sản c�n lại � v� một v�i chế độ độc t�i, độc đảng kh�c, c�i chết của �ng Kim Jong-il � l�nh tụ của Bắc H�n � kh�ng l�m cho thế giới thương tiếc, chia buồn hay ghi nhớ, tri �n. Tr�i lại, c�i chết của �ng đ� l�m cho một số nước l�ng giềng lo sợ v� phải đặt trong t�nh trạng b�o động.

Ngay sau khi Bắc H�n loan tin �ng Kim Jong-il qua đời, Qu�n đ�̣i Nam Hàn được l�̣nh báo đ�̣ng v� chính phủ nước n�y lo sợ nguy cơ t�́n c�ng từ Bắc Hàn. Ch�nh phủ Nhật triệu tập cuộc họp của Hội đồng An ninh Quốc gia để đề ph�ng bất cứ rắc rối về qu�n sự n�o từ B�nh Nhưỡng.

V� lo sợ Bắc H�n c� những th�i độ hung hăng v� để ph�ng ngừa sự tấn c�ng từ Bắc H�n l�n H�n Quốc v� Nhật Bản, Mỹ đ� phối hợp, hội đ�m với l�nh đạo hai nước n�y ngay sau khi tin �ng Kim từ trần được loan đi.

Cũng v� sợ c� những động th�i khi�u kh�ch từ Bắc H�n sau c�i chết của �ng Kim, thay v� gửi lời chia buồn, l�nh đạo c�c nước kh�c như �c, Đức, Ph�p k�u gọi ch�nh quyền Bắc H�n kiềm chế v� hợp t�c với cộng đồng quốc tế để cải thiện đời sống của người d�n v� duy tr� an ninh trong khu vực.

Tại sao c�i chết của một nh� l�nh đạo l�m những nước l�ng giềng thương tiếc, b�y tỏ l�ng biết ơn, trong khi một c�i chết của một nh� l�nh đạo kh�c lại tạo n�n cảm gi�c lo sợ nơi c�c nước l�n cận v� buộc họ phải đặt v�o t�nh trạng b�o động như thế?

Nh� d�n chủ � kẻ độc t�i

�ng Kim Jong-il để lại một đất nước Bắc H�n kh�p k�n v� độc t�i

L� do ch�nh dẫn đến sự kh�c biệt đ� l� một người suốt đời đấu tranh cho d�n chủ v� tự do, gi�p d�n tho�t khỏi cảnh độc t�i chuy�n chế, g�p phần x�y dựng một ch�u �u thống nhất, h�a b�nh. C�n người kia lại k�m kẹp, ngăn chặn hết mọi quyền sống, quyền l�m người của d�n v� thay v� ph�t triển kinh tế lại ch� t�m chế tạo vũ kh� nguy�n tử, hăm dọa c�c nước l�ng giềng, g�y bất ổn trong khu vực.

Trong lời chia buồn của m�nh, Thủ tướng Anh David Cameron đ� n�i rằng c�ng lớn của �ng Havel l� đ� gi�p người d�n Czech tho�t cảnh độc t�i, bạo ngược. Hơn nữa, �vũ kh� m� �ng Havel d�ng để chống bất c�ng, bạo quyền v� gi�p d�n m�nh tho�t cảnh độc t�i kh�ng phải l� vũ kh� nguy�n tử, m� l� một sự phản kh�ng �n h�a.

Tổng thống Mỹ Barack Obama ghi nhận rằng ch�nh sự đấu tranh h�a b�nh đ� �đ� l�m rung chuyển nền tảng của cả một đế chế, phơi b�y sự trống rỗng của một � thức hệ h� khắc v� chứng tỏ rằng sự l�nh đạo dựa tr�n những gi� trị nh�n bản c�n mạnh hơn bất cứ thứ vũ kh� n�o�.

Trong khi đ�, đối với ch�nh người d�n của m�nh, �l�nh tụ k�nh y�u� của Bắc H�n kh�ng chỉ �p đặt l�n họ một hệ tư tưởng m� qu�ng, h� khắc m� c�n cướp đi hết những quyền căn bản của họ, đẩy họ v�o c�ch ngh�o đ�i.

Theo một b�i viết tr�n The Telegraph h�m 19/11, trong khi nh� độc t�i Kim Jong-il, ăn chơi tr�c t�ng, thưởng thức đủ loại� từ xe hơi đắt tiền v� rượu ngon đến nhiều loại xa xỉ, vật lạ kh�c nhau � người d�n Bắc H�n phải sống trong cảnh cơ cực, đ�i ngh�o.

Đối với c�c nước l�ng giềng, Bắc H�n d�ng vũ kh� nguy�n tử đe dọa, l�m họ lu�n cảm thấy bất ổn, lo sợ. Như một b�i viết của Choe Sang-Hun v� David E. Sanger, được đăng tr�n tờ The New York Times h�m 19/12, Bắc H�n lu�n trong t�nh trạng chiến tranh với Mỹ v� Nam H�n.

B�n thịnh vượng � b�n đ�i ngh�o

V� c� hai lối sống tr�i ngược nhau, �ng Vaclav Havel v� �ng Kim Jong-il cũng để lại hai di sản ho�n to�n kh�c nhau.

Nhờ sự dấn th�n, hy sinh của �ng Havel � trong đ� c� những năm t� dưới chế độ Cộng sản � từ một d�n tộc sống trong cảnh độc t�i, to�n trị, người d�n Cộng h�a Czech được hưởng tự do, d�n chủ v� hội nhập với cộng đồng quốc tế.

Cũng v� nhờ sự đấu tranh kh�ng mệt mỏi của �ng, chế độ độc t�i tại Tiếp Khắc bị lật đổ v� sau đ� l�m sụp đổ cả hệ thống độc t�i tại ch�u �u, gi�p ch�u lục n�y tiến tới h�a giải, thống nhất v� tự do.

Chắc chắn Cộng h�a Czech kh�ng được phồn thịnh v� tự do, ch�u �u kh�ng thể thống nhất v� h�a hợp như ng�y h�m n�y nếu kh�ng c� những con người d�m dấn th�n, bất chấp t� đ�y như �ng Havel. Đ�y cũng l� l� do tại sao l�nh đạo ch�u �u đều ca ngợi, tri �n những hy sinh, đ�ng g�p của �ng.

Trong khi đ�, v� ham muốn quyền lực v� độ, v� độc t�i v� lập dị, �l�nh tụ k�nh y�u� của Bắc H�n đ� đưa đất nước n�y đến t�nh trạng ho�n to�n c� lập với thế giới b�n ngo�i, với một nền kinh tế b�n bờ vực thẳm, kh�ng thể nu�i sống người d�n của m�nh. Chế độ n�y tồn tại được chỉ nhờ v�o sự viện trợ nước ngo�i hay những đổi ch�c, trao đổi thu được từ những cuộc mặc cả, đ�m ph�n về hạt nh�n.

Một b�i viết tr�n The Washington Post h�m 19/12 đ� so s�nh kinh tế Bắc H�n với Nam H�n. Theo những số liệu b�i viết n�y đưa ra, trong thập kỷ 1970 thu nhập t�nh theo đầu người của Bắc H�n v� Nam H�n gần ngang nhau. Nhưng hiện tại thu nhập của người d�n Bắc H�n chưa bằng 5% của người d�n Nam H�n. Cũng theo b�i viết n�y, nạn đ�i đ� cướp đi khoảng ba triệu người d�n tại Bắc H�n.

Kh�ng chỉ thế, v� độc t�i, th�i độ hung hăng v� bất thường, lại c� trong tay vũ kh� hạt nh�n, Bắc H�n l� một trong những mối đe dọa ch�nh đối với ổn định, an ninh khu vực. Đ� cũng l� l� do tại sao kh�ng chỉ Nam H�n, Nhật Bản v� Mỹ m� cộng đồng quốc tế n�i chung đều lo ngại về mối đe dọa từ B�nh Nhưỡng.

C� thể dưới mắt của Trung Quốc v� một số nước kh�c trong khu vực, c�c �đồng ch� của họ ở Bắc H�n kh�ng phải mối đe dọa trực tiếp đến v� họ c� quan hệ hữu hảo với B�nh Nhưỡng. Nhưng nếu c� xung đột xảy ra, đặc biệt nếu Bắc H�n d�ng vũ kh� hạt nh�n tấn c�ng Nam H�n hay Nhật, �t hay nhiều Trung Quốc v� những nước kh�c cũng bị ảnh hưởng.

T�m lại, nếu Vaclav Havel gi�p kiến tạo một Cộng h�a Czech tự do, thịnh vượng v� một ch�u �u thống nhất, h�a b�nh, Kim Jong-il đ� tạo n�n một Bắc Triều Ti�n ngh�o đ�i, c� lập v� một ch�u � vẫn c�n chia rẽ, v� xung đột c� thể xảy ra. Đ�y cũng l� l� do tại sao c� hai th�i độ, hai phản ứng kh�c nhau về hai c�i chết của hai nh� l�nh đạo ho�n to�n kh�c biệt n�y.

Trường hợp của Vaclav Havel v� Kim Jong-il cũng cho thấy ở đ�u l�nh đạo thực sự v� d�n, biết đặt quyền lợi chung l�n tr�n hết, d�n sẽ được tự do, ấm no. Tr�i lại ở đ�u l�nh đạo độc t�i, chỉ biết lo cho m�nh, người d�n sẽ phải sống trong cảnh cơ cực, mất hết quyền sống, quyền l�m người.

Đo�n Xu�n Lộc